Εισαγωγή

Κατανοώντας την Επιρροή του Εγώ

Υπάρχει μέσα μας μια αίσθηση ότι είμαστε κάποιος.

Ένα «εγώ» που λέει «εγώ είμαι», «εγώ θέλω», «εγώ φοβάμαι», «εγώ γνωρίζω», «εγώ θυμάμαι», «εγώ πρέπει».

Αυτή η αίσθηση του εαυτού είναι τόσο οικεία, ώστε σπάνια αναρωτιόμαστε τι ακριβώς είναι.

Τη θεωρούμε δεδομένη.

Και όμως, μεγάλο μέρος της εσωτερικής μας ζωής οργανώνεται γύρω από αυτήν.

Οι σκέψεις μας αποκτούν προσωπικό χαρακτήρα. Τα συναισθήματα γίνονται «δικά μας». Οι εμπειρίες εντάσσονται σε μια προσωπική ιστορία. Οι άνθρωποι αξιολογούνται ανάλογα με το πώς μας κάνουν να αισθανόμαστε για τον εαυτό μας. Οι επιτυχίες ενισχύουν την εικόνα μας. Οι αποτυχίες την απειλούν. Η αποδοχή μάς επιβεβαιώνει. Η απόρριψη μάς πληγώνει.

Και κάπως έτσι δημιουργείται ένας ολόκληρος εσωτερικός κόσμος γύρω από την ιδέα του «εγώ».

Το εγώ, με αυτή την έννοια, δεν είναι ένας εχθρός που πρέπει να καταστραφεί. Είναι μια λειτουργία της ανθρώπινης ψυχής. Μας βοηθά να προσανατολιζόμαστε, να παίρνουμε αποφάσεις, να προστατεύουμε τον εαυτό μας και να λειτουργούμε μέσα στον κόσμο.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν η λειτουργία μετατρέπεται σε ταυτότητα.

Όταν το εργαλείο γίνεται «εγώ».

Όταν η εικόνα που έχουμε δημιουργήσει για τον εαυτό μας γίνεται σημαντικότερη από την ίδια την εμπειρία.

Όταν δεν μπορούμε πλέον να παρατηρήσουμε μια σκέψη χωρίς να πιστεύουμε ότι είμαστε αυτή η σκέψη.

Όταν δεν μπορούμε να αισθανθούμε έναν φόβο χωρίς να πιστεύουμε ότι είμαστε φοβισμένοι.

Όταν δεν μπορούμε να αναγνωρίσουμε έναν ρόλο χωρίς να πιστεύουμε ότι είμαστε ο ρόλος.

Εκεί αρχίζει η ταύτιση.

Και μαζί της αρχίζει ένας μεγάλος αριθμός από τους εσωτερικούς μας περιορισμούς.

Το ταξίδι αυτού του βιβλίου δεν είναι ένα ταξίδι εναντίον του εγώ.

Είναι ένα ταξίδι προς την κατανόησή του.

Θα εξετάσουμε πώς δημιουργείται η αίσθηση του εαυτού, πώς ενισχύεται από την κοινωνία και τις εμπειρίες μας, πώς προστατεύεται μέσα από μηχανισμούς άμυνας και πώς επηρεάζει τις σχέσεις, τις επιλογές και την αντίληψή μας για τη ζωή.

Θα εξετάσουμε επίσης κάτι ακόμη πιο σημαντικό:

Τι συμβαίνει όταν αρχίζουμε να παρατηρούμε το εγώ αντί να ταυτιζόμαστε μαζί του;

Αυτή η αλλαγή μπορεί να φαίνεται μικρή, αλλά είναι θεμελιώδης.

Όταν λέω:

«Είμαι θυμωμένος»

η εμπειρία είναι διαφορετική από όταν μπορώ να αναγνωρίσω:

«Υπάρχει θυμός μέσα μου και μπορώ να τον παρατηρήσω».

Όταν λέω:

«Είμαι αποτυχημένος»

είναι διαφορετικό από το να δω:

«Ο νους μου δημιουργεί την ιστορία ότι απέτυχα».

Στην πρώτη περίπτωση υπάρχει ταύτιση.

Στη δεύτερη εμφανίζεται χώρος.

Και μέσα σε αυτόν τον χώρο αρχίζει η Επίγνωση.

Η Επίγνωση δεν είναι μια ακόμη σκέψη για τον εαυτό.

Είναι η ικανότητα να γνωρίζουμε αυτό που συμβαίνει χωρίς να χανόμαστε ολοκληρωτικά μέσα σε αυτό.

Να βλέπουμε τη σκέψη ως σκέψη.

Το συναίσθημα ως συναίσθημα.

Την παρόρμηση ως παρόρμηση.

Τον φόβο ως φόβο.

Την εικόνα του εαυτού ως εικόνα του εαυτού.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα απορρίπτουμε.

Σημαίνει ότι τα βλέπουμε.

Και αυτό που βλέπεται με καθαρότητα δεν χρειάζεται πλέον να μας κυβερνά με τον ίδιο τρόπο.

Η εσωτερική εργασία, επομένως, δεν είναι μια προσπάθεια να δημιουργήσουμε έναν τέλειο εαυτό.

Είναι μια διαδικασία αποκάλυψης.

Αφαιρούμε σταδιακά ό,τι έχουμε θεωρήσει ότι είμαστε.

Τις πεποιθήσεις.

Τους ρόλους.

Τις προσδοκίες.

Τις άμυνες.

Τις ιστορίες.

Τις εικόνες.

Τις ταυτίσεις.

Και μέσα από αυτή την απομάκρυνση δεν βρίσκουμε απαραίτητα έναν καινούργιο ορισμό του εαυτού.

Βρίσκουμε περισσότερο χώρο για να υπάρχουμε.

Στο Κεφάλαιο 1 θα ξεκινήσουμε από τη φύση του εγώ. Θα εξετάσουμε πώς αναπτύσσεται η αίσθηση του ξεχωριστού εαυτού και πώς οι εμπειρίες, οι σχέσεις, η κοινωνία και ο πολιτισμός συμβάλλουν στη δημιουργία της προσωπικής μας ταυτότητας.

Στο Κεφάλαιο 2 θα περάσουμε από το εγώ στην ταύτιση. Θα δούμε πώς από το «έχω μια σκέψη» μεταβαίνουμε στο «είμαι αυτή η σκέψη», από το «έχω έναν ρόλο» στο «είμαι αυτός ο ρόλος» και από το «βιώνω ένα συναίσθημα» στο «αυτό είμαι εγώ».

Στο Κεφάλαιο 3 θα εξετάσουμε τους μηχανισμούς άμυνας. Θα δούμε πώς το εγώ προσπαθεί να προστατεύσει την εικόνα του και πώς η άρνηση, η προβολή, ο εξορθολογισμός και άλλες άμυνες λειτουργούν συχνά χωρίς τη συνειδητή μας συμμετοχή.

Στο Κεφάλαιο 4 θα στραφούμε στις σχέσεις. Εκεί το εγώ γίνεται ιδιαίτερα ορατό: στην ανάγκη για αναγνώριση, στην ανάγκη να έχουμε δίκιο, στον φόβο της απόρριψης, στον έλεγχο και στη σύγκρουση.

Στο Κεφάλαιο 5 θα εξετάσουμε τη διάκριση ανάμεσα στο εγώ και τον αυθεντικό εαυτό. Όχι ως μια ακόμη θεωρητική αντίθεση, αλλά ως μια πρόσκληση να αναρωτηθούμε τι απομένει όταν δεν χρειάζεται διαρκώς να προστατεύουμε την εικόνα μας.

Στο Κεφάλαιο 6 θα εξετάσουμε τη σχέση του εγώ με τον φόβο. Θα δούμε πώς η ανάγκη για ασφάλεια και βεβαιότητα μπορεί να δημιουργήσει έναν νου που διαρκώς προβλέπει, ελέγχει και προστατεύεται.

Στο Κεφάλαιο 7 θα περάσουμε από την κατανόηση στην πρακτική: από την ταύτιση στην παρατήρηση και από την παρατήρηση στην Επίγνωση. Η επίγνωση της αναπνοής, του σώματος, των σκέψεων και των συναισθημάτων γίνεται εδώ ένας πρακτικός δρόμος εσωτερικής ελευθερίας.

Στο Κεφάλαιο 8 θα εξετάσουμε το εγώ μέσα στην εσωτερική και πνευματική αναζήτηση. Γιατί το εγώ δεν εξαφανίζεται απλώς επειδή κάποιος αρχίζει να διαλογίζεται. Μπορεί ακόμη και να χρησιμοποιήσει την πνευματικότητα για να δημιουργήσει μια νέα, πιο εκλεπτυσμένη εικόνα του εαυτού.

Στο Κεφάλαιο 9 θα διευρύνουμε την οπτική μας από το ατομικό στο συλλογικό. Θα δούμε πώς η ταύτιση λειτουργεί μέσα στις ομάδες και στις κοινωνίες και πώς το προσωπικό «εγώ» μπορεί να μεταμορφωθεί σε συλλογικό «εμείς» απέναντι σε ένα «εκείνοι».

Και στο Κεφάλαιο 10 θα επιστρέψουμε στο βασικό ερώτημα:

Τι σημαίνει να ζούμε χωρίς να είμαστε φυλακισμένοι από την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας;

Ίσως η απάντηση δεν βρίσκεται στο να απαλλαγούμε από το εγώ.

Ίσως βρίσκεται στο να μπορούμε να το χρησιμοποιούμε χωρίς να το υπηρετούμε.

Να έχουμε ταυτότητα χωρίς να φυλακιζόμαστε μέσα σε αυτήν.

Να έχουμε σκέψεις χωρίς να γινόμαστε οι σκέψεις μας.

Να αισθανόμαστε χωρίς να χανόμαστε μέσα στα συναισθήματά μας.

Να συμμετέχουμε στη ζωή χωρίς να χρειάζεται κάθε εμπειρία να επιβεβαιώνει το «εγώ».

Αυτό είναι το ουσιαστικό νόημα της πορείας:

όχι η καταστροφή του εγώ, αλλά η απελευθέρωση από την ταύτιση μαζί του.

Και ίσως τότε αρχίζουμε να ανακαλύπτουμε κάτι απλούστερο και βαθύτερο:

ότι πίσω από όλα όσα πιστεύουμε πως είμαστε υπάρχει η δυνατότητα απλώς να είμαστε.

Χωρίς να χρειάζεται να προσθέσουμε τίποτα.

Χωρίς να χρειάζεται να αποδείξουμε τίποτα.

Με Επίγνωση.