Κεφάλαιο 10

Πέρα από το Εγώ

Φτάσαμε στο σημείο όπου το ερώτημα αλλάζει.

Δεν ρωτάμε πλέον:

«Πώς θα απαλλαγώ από το Εγώ;»

Αλλά:

«Μπορώ να υπάρχω χωρίς να είμαι διαρκώς ταυτισμένος με αυτό;»

Αυτή η αλλαγή είναι ουσιαστική.

Γιατί το Εγώ δεν είναι ένας εχθρός που πρέπει να καταστραφεί.

Είναι μια λειτουργική δομή της ανθρώπινης ψυχής. Μας βοηθά να οργανώνουμε την εμπειρία, να θυμόμαστε, να σχεδιάζουμε, να παίρνουμε αποφάσεις, να προστατεύουμε τα όριά μας και να κινούμαστε μέσα στον κόσμο.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχει Εγώ.

Το πρόβλημα είναι ότι ξεχνάμε πως υπάρχει.

Ξεχνάμε ότι είναι μια κατασκευή.

Ξεχνάμε ότι είναι μια λειτουργία.

Και αρχίζουμε να πιστεύουμε:

«Αυτό είμαι.»

Η εσωτερική ελευθερία αρχίζει όταν μπορούμε να δούμε αυτή την κατασκευή χωρίς να φυλακιζόμαστε μέσα της.

Η ψευδαίσθηση της ταύτισης

Καθώς μεγαλώνουμε, δημιουργούμε μια εικόνα του εαυτού μας.

Είμαι αυτός.

Είμαι έτσι.

Μου αρέσει αυτό.

Δεν μου αρέσει εκείνο.

Είμαι δυνατός.

Είμαι ευαίσθητος.

Είμαι έξυπνος.

Είμαι αποτυχημένος.

Είμαι επιτυχημένος.

Είμαι καλός άνθρωπος.

Είμαι κακός άνθρωπος.

Κάποιες από αυτές τις περιγραφές είναι χρήσιμες.

Αλλά καμία δεν περιγράφει ολόκληρη την ανθρώπινη ύπαρξη.

Η ταύτιση αρχίζει όταν μια προσωρινή εμπειρία μετατρέπεται σε μόνιμη ταυτότητα.

Έχω φόβο → είμαι φοβισμένος.

Έχω θυμό → είμαι θυμωμένος άνθρωπος.

Έκανα ένα λάθος → είμαι αποτυχημένος.

Έχω μια συγκεκριμένη άποψη → είμαι αυτή η άποψη.

Η Επίγνωση δημιουργεί έναν χώρο ανάμεσα στην εμπειρία και στην ταυτότητα.

Μπορώ να αισθανθώ χωρίς να γίνω αυτό που αισθάνομαι.

Μπορώ να σκεφτώ χωρίς να πιστέψω κάθε σκέψη.

Μπορώ να αμφιβάλλω χωρίς να χρειάζεται να βρω αμέσως απάντηση.

Μπορώ να αλλάξω χωρίς να χάσω τον εαυτό μου.

Η Επίγνωση ως αλλαγή θέσης

Το σημαντικότερο βήμα δεν είναι να αλλάξουμε το περιεχόμενο του νου.

Είναι να αλλάξουμε τη θέση από την οποία το παρατηρούμε.

Όταν είμαι πλήρως ταυτισμένος με μια σκέψη, δεν βλέπω τη σκέψη.

Βλέπω μέσα από τη σκέψη.

Όταν είμαι ταυτισμένος με ένα συναίσθημα, δεν παρατηρώ το συναίσθημα.

Ζω μέσα από αυτό.

Όταν όμως εμφανίζεται η Επίγνωση, δημιουργείται μια μικρή απόσταση.

Παρατηρώ τη σκέψη.

Παρατηρώ το συναίσθημα.

Παρατηρώ την παρόρμηση.

Παρατηρώ την ανάγκη να αμυνθώ.

Παρατηρώ την ανάγκη να έχω δίκιο.

Παρατηρώ την ανάγκη να με αναγνωρίσουν.

Και τότε κάτι αλλάζει.

Δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί τίποτα.

Αρκεί να γίνει ορατό.

Αυτό που μπορώ να παρατηρήσω δεν χρειάζεται πλέον να με κυβερνά αυτόματα.

Η απελευθέρωση από τον έλεγχο

Το Εγώ αγαπά τον έλεγχο.

Θέλει να γνωρίζει τι θα συμβεί.

Θέλει να προβλέπει.

Θέλει να εξασφαλίζει.

Θέλει να προστατεύει το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Όμως η ζωή δεν είναι πλήρως ελέγξιμη.

Μπορούμε να επηρεάσουμε.

Να σχεδιάσουμε.

Να προσπαθήσουμε.

Να προστατευτούμε.

Να επιλέξουμε.

Αλλά δεν μπορούμε να ελέγξουμε τα πάντα.

Η αποδέσμευση λοιπόν δεν σημαίνει παραίτηση.

Δεν σημαίνει:

«Δεν με ενδιαφέρει τι θα γίνει.»

Σημαίνει:

«Θα κάνω αυτό που μπορώ, χωρίς να απαιτώ από τη ζωή να μου εγγυηθεί το αποτέλεσμα.»

Αυτό είναι ενεργή εμπιστοσύνη.

Κάνω το επόμενο βήμα.

Παραμένω υπεύθυνος.

Ακούω την πραγματικότητα.

Προσαρμόζομαι.

Και αφήνω χώρο για αυτό που δεν μπορώ να γνωρίζω εκ των προτέρων.

Η επιστροφή στο παρόν

Το Εγώ τρέφεται από τον χρόνο.

Από το παρελθόν:

«Αυτό μου συνέβη.»

«Έτσι είμαι επειδή...»

«Πάντα το κάνω αυτό.»

Και από το μέλλον:

«Όταν συμβεί εκείνο, τότε...»

«Πρέπει να φτάσω εκεί.»

«Αν αποτύχω, θα...»

Το παρόν όμως δεν είναι αφήγηση.

Είναι εμπειρία.

Η αναπνοή είναι τώρα.

Το σώμα είναι τώρα.

Ο ήχος είναι τώρα.

Η αίσθηση είναι τώρα.

Η σχέση είναι τώρα.

Η ζωή συμβαίνει τώρα.

Η Επίγνωση δεν σημαίνει ότι αγνοούμε το παρελθόν ή δεν σχεδιάζουμε το μέλλον.

Σημαίνει ότι δεν εγκαταλείπουμε το παρόν για να ζούμε αποκλειστικά μέσα στην αφήγησή τους.

Μπορούμε να θυμόμαστε χωρίς να ξαναζούμε διαρκώς το παρελθόν.

Μπορούμε να σχεδιάζουμε χωρίς να ζούμε διαρκώς στο μέλλον.

Να χρησιμοποιούμε τον χρόνο χωρίς να χανόμαστε μέσα στον χρόνο.

Η σιωπή πίσω από την αφήγηση

Υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στο να σκεφτόμαστε και στο να έχουμε Επίγνωση της σκέψης.

Η σκέψη είναι απαραίτητη.

Μας επιτρέπει να κατανοούμε, να σχεδιάζουμε, να επικοινωνούμε και να δημιουργούμε.

Αλλά όταν η σκέψη γίνεται αδιάκοπη αφήγηση του εαυτού, αρχίζει να καταλαμβάνει ολόκληρο το πεδίο της εμπειρίας.

Τότε δεν βλέπουμε απλώς αυτό που συμβαίνει.

Βλέπουμε αυτό που η σκέψη λέει ότι συμβαίνει.

Δεν ακούμε μόνο τα λόγια του άλλου.

Ακούμε και την εσωτερική μας απάντηση.

Δεν αισθανόμαστε μόνο το συναίσθημα.

Ακούμε και την ιστορία που δημιουργούμε γύρω από αυτό.

Η πρακτική είναι απλή:

να βλέπουμε πριν ερμηνεύσουμε.

Να ακούμε πριν απαντήσουμε.

Να αισθανθούμε πριν εξηγήσουμε.

Να παρατηρήσουμε πριν αποφασίσουμε.

Αυτή η μικρή παύση είναι ένας χώρος ελευθερίας.

Τι σημαίνει «Αυθεντικός Εαυτός»;

Όσο προχωράμε πέρα από την ταύτιση, μπορεί να εμφανιστεί η ανάγκη να δημιουργήσουμε μια νέα ταυτότητα:

«Τώρα είμαι αυθεντικός.»

«Τώρα είμαι συνειδητός.»

«Τώρα έχω ξεπεράσει το Εγώ.»

Και το Εγώ μπορεί να χρησιμοποιήσει ακόμη και την εσωτερική ανάπτυξη για να δημιουργήσει μια ανώτερη εικόνα του εαυτού.

Αυτό είναι μια από τις πιο λεπτές μορφές ταύτισης.

Γι' αυτό χρειάζεται προσοχή.

Ο Αυθεντικός Εαυτός, όπως τον χρησιμοποιούμε εδώ, δεν είναι ένας κρυμμένος τέλειος εαυτός που περιμένει να αποκαλυφθεί.

Είναι ο τρόπος ύπαρξης που αναδύεται όταν χαλαρώνει η ανάγκη να προστατεύουμε διαρκώς μια συγκεκριμένη εικόνα για το ποιοι είμαστε.

Γινόμαστε περισσότερο διαθέσιμοι στην πραγματικότητα.

Πιο ειλικρινείς.

Πιο ευέλικτοι.

Πιο παρόντες.

Πιο ικανοί να ακούμε.

Πιο ικανοί να αναγνωρίζουμε τα λάθη μας.

Πιο ελεύθεροι να αλλάξουμε.

Η αυθεντικότητα δεν είναι νέα ταυτότητα.

Είναι μεγαλύτερη ελευθερία απέναντι στην ανάγκη για ταυτότητα.

Η αποδοχή του εαυτού

Η αποδέσμευση από το Εγώ δεν σημαίνει απόρριψη του εαυτού.

Αντίθετα.

Όσο περισσότερο βλέπουμε καθαρά τις πλευρές μας, τόσο λιγότερο χρειάζεται να τις κρύβουμε.

Μπορούμε να αναγνωρίσουμε τον φόβο.

Τη ζήλια.

Τον θυμό.

Την ανάγκη για επιβεβαίωση.

Την ανασφάλεια.

Την ανάγκη για έλεγχο.

Χωρίς να λέμε:

«Δεν θα έπρεπε να είμαι έτσι.»

Η αποδοχή δεν σημαίνει ότι δικαιολογούμε κάθε συμπεριφορά.

Σημαίνει ότι μπορούμε να δούμε αυτό που υπάρχει αρκετά καθαρά ώστε να έχουμε τη δυνατότητα να το μετασχηματίσουμε.

Η αυτοαποδοχή προηγείται της βαθύτερης αλλαγής.

Γιατί αυτό που δεν μπορούμε να δούμε χωρίς φόβο, δυσκολευόμαστε και να αλλάξουμε.

Από την τελειότητα στην ολότητα

Η εσωτερική ανάπτυξη μπορεί εύκολα να γίνει ακόμη ένα σχέδιο τελειοποίησης.

Να γίνω πιο ήρεμος.

Πιο συνειδητός.

Πιο σοφός.

Πιο θετικός.

Πιο πνευματικός.

Αλλά η ζωή δεν απαιτεί τελειότητα.

Απαιτεί ολότητα.

Η ολότητα περιλαμβάνει και αυτό που θα προτιμούσαμε να μην υπάρχει.

Το φως και τη σκιά.

Τη δύναμη και την ευαλωτότητα.

Τη σαφήνεια και την αβεβαιότητα.

Την ηρεμία και τον θυμό.

Την αυτοπεποίθηση και τον φόβο.

Δεν χρειάζεται να γίνουμε άνθρωποι που δεν έχουν δύσκολες εμπειρίες.

Χρειάζεται να γίνουμε άνθρωποι που μπορούν να τις περιέχουν με μεγαλύτερη Επίγνωση.

Αυτό είναι ωριμότητα.

Η ταπεινότητα ως ελευθερία

Όσο περισσότερο χαλαρώνει η ταύτιση, τόσο λιγότερο χρειάζεται να αποδεικνύουμε.

Δεν χρειάζεται πάντα να έχουμε δίκιο.

Δεν χρειάζεται πάντα να γνωρίζουμε.

Δεν χρειάζεται να κερδίζουμε κάθε συζήτηση.

Δεν χρειάζεται να προστατεύουμε κάθε εικόνα μας.

Μπορούμε να πούμε:

«Δεν ξέρω.»

«Έκανα λάθος.»

«Δεν το είχα δει έτσι.»

«Χρειάζομαι βοήθεια.»

Αυτό δεν είναι αδυναμία.

Είναι εσωτερική ελευθερία.

Γιατί όταν η αξία μας δεν εξαρτάται από το να φαινόμαστε τέλειοι, μπορούμε να είμαστε αληθινοί.

Η ταπεινότητα δεν είναι να θεωρούμε τον εαυτό μας μικρό.

Είναι να μην χρειάζεται να τον κάνουμε μεγάλο.

Από την πνευματικότητα στην ενσωμάτωση

Η εσωτερική εργασία δεν ολοκληρώνεται στο μαξιλάρι του διαλογισμού.

Ούτε σε μια όμορφη εμπειρία σιωπής.

Η πραγματική δοκιμασία είναι η ζωή.

Πώς μιλάω όταν θυμώνω;

Πώς συμπεριφέρομαι όταν φοβάμαι;

Πώς αντιδρώ όταν με απορρίπτουν;

Πώς χρησιμοποιώ την εξουσία μου;

Πώς σχετίζομαι με τα χρήματα;

Πώς αντιμετωπίζω το σώμα μου;

Πώς ακούω τον άλλον;

Πώς αντιμετωπίζω την αποτυχία;

Πώς αντιδρώ όταν δεν παίρνω αυτό που θέλω;

Εκεί φαίνεται αν η Επίγνωση έχει γίνει τρόπος ζωής ή παραμένει ιδέα.

Η εσωτερική ανάπτυξη χρειάζεται να ενσωματώνει:

σώμα, συναίσθημα, σκέψη, σχέσεις, εργασία, ανάγκες, αξίες και Επίγνωση.

Δεν χρειάζεται να απομακρυνθούμε από τη ζωή για να είμαστε συνειδητοί.

Χρειάζεται να είμαστε παρόντες μέσα στη ζωή.

Το παράδοξο του «πέρα από το Εγώ»

Και εδώ εμφανίζεται ένα παράδοξο.

Όσο προσπαθούμε να ξεφορτωθούμε το Εγώ, τόσο περισσότερο μπορεί να το ενισχύουμε.

«Πρέπει να ξεπεράσω το Εγώ.»

«Πρέπει να φτάσω σε μια ανώτερη κατάσταση.»

«Πρέπει να γίνω συνειδητός.»

Όλα αυτά μπορούν να γίνουν νέα αντικείμενα ταύτισης.

Γι' αυτό η κατεύθυνση δεν είναι:

Εγώ → μηδέν.

Είναι:

Εγώ → παρατήρηση → αποδέσμευση → Επίγνωση → ελεύθερη συμμετοχή στη ζωή.

Δεν εξαφανίζεται η προσωπικότητα.

Χαλαρώνει η φυλακή της ταύτισης.

Δεν παύουμε να έχουμε ανάγκες.

Παύουμε να θεωρούμε ότι κάθε ανάγκη πρέπει να ικανοποιηθεί για να είμαστε εντάξει.

Δεν παύουμε να έχουμε επιθυμίες.

Παύουμε να απαιτούμε από τις επιθυμίες μας να μας ολοκληρώσουν.

Δεν παύουμε να έχουμε φόβο.

Παύουμε να επιτρέπουμε στον φόβο να αποφασίζει πάντοτε για εμάς.

Δεν παύουμε να έχουμε Εγώ.

Παύουμε να ξεχνάμε ότι το έχουμε.

Η ζωή πέρα από την ταύτιση

Τελικά, η εσωτερική ελευθερία δεν είναι μια μόνιμη κατάσταση.

Είναι μια σχέση.

Μια ζωντανή σχέση με την εμπειρία.

Κάποιες στιγμές θα ταυτιστούμε.

Θα θυμώσουμε.

Θα φοβηθούμε.

Θα αμυνθούμε.

Θα ζητήσουμε επιβεβαίωση.

Θα ξεχάσουμε την Επίγνωση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι αποτύχαμε.

Το σημαντικό είναι η στιγμή της επιστροφής.

Η στιγμή που αναγνωρίζουμε:

«Έχω ταυτιστεί.»

Και αυτή η αναγνώριση είναι ήδη Επίγνωση.

Δεν χρειάζεται να πολεμήσουμε την ταύτιση.

Χρειάζεται να τη δούμε.

Δεν χρειάζεται να καταστρέψουμε το Εγώ.

Χρειάζεται να πάψουμε να είμαστε φυλακισμένοι μέσα στην αφήγησή του.

Από την ταύτιση στην Επίγνωση

Αυτό είναι τελικά ολόκληρος ο δρόμος του Zen Process.

Από την ταύτιση στην παρατήρηση.

Από την παρατήρηση στην αποδέσμευση.

Από την αποδέσμευση στην καθαρή Επίγνωση.

Από την Επίγνωση στην αυθεντικότητα.

Από την αυθεντικότητα στην ενσωμάτωση.

Και από την ενσωμάτωση στη ζωή.

Δεν χρειάζεται να γίνουμε κάποιος άλλος.

Χρειάζεται να δούμε καθαρότερα αυτό που ήδη συμβαίνει.

Να αναγνωρίσουμε τις ιστορίες μας χωρίς να γινόμαστε οι ιστορίες μας.

Να αισθανθούμε τα συναισθήματά μας χωρίς να τα μετατρέπουμε αμέσως σε ταυτότητα.

Να χρησιμοποιούμε τη σκέψη χωρίς να ζούμε αποκλειστικά μέσα στη σκέψη.

Να έχουμε προσωπικότητα χωρίς να φυλακιζόμαστε σε αυτήν.

Να συμμετέχουμε στον κόσμο χωρίς να χανόμαστε μέσα στις απαιτήσεις του.

Να μπορούμε να υπάρχουμε χωρίς να χρειάζεται διαρκώς να αποδεικνύουμε ποιοι είμαστε.