Κεφάλαιο 4

Το Εγώ μέσα στις Σχέσεις

Οι σχέσεις είναι ένας από τους σημαντικότερους καθρέφτες του Εγώ.

Μπορούμε να πιστεύουμε ότι έχουμε κατανοήσει τον εαυτό μας, ότι έχουμε εργαστεί με τους φόβους μας, ότι έχουμε γίνει πιο ήρεμοι και περισσότερο συνειδητοί. Και ύστερα να εμφανιστεί ένας άνθρωπος που θα αγγίξει ένα ευαίσθητο σημείο μας και ξαφνικά να βρεθούμε μέσα σε έναν παλιό μηχανισμό αντίδρασης.

Θυμός.

Άμυνα.

Ζήλια.

Ανάγκη για επιβεβαίωση.

Έλεγχος.

Απόσταση.

Σιωπή.

Επίθεση.

Απόσυρση.

Η σχέση αποκαλύπτει κάτι που η μοναχική αυτοπαρατήρηση μπορεί να μην αποκαλύψει εύκολα:

πόσο πραγματικά ταυτιζόμαστε με την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας.

Γιατί ο άλλος μπορεί να αμφισβητήσει αυτή την εικόνα.

Μπορεί να μη μας θαυμάσει.

Μπορεί να μη συμφωνήσει μαζί μας.

Μπορεί να μας απορρίψει.

Μπορεί να μη μας δώσει την προσοχή που περιμένουμε.

Μπορεί να δει κάτι σε εμάς που εμείς δεν θέλουμε να δούμε.

Και τότε το Εγώ αισθάνεται ότι κινδυνεύει.

Η σχέση γίνεται πεδίο όπου συναντιούνται δύο άνθρωποι, αλλά συχνά και δύο εικόνες εαυτού που προσπαθούν να προστατευτούν.

Το Εγώ ως αόρατος τρίτος στη σχέση

Σε κάθε σχέση υπάρχουν τουλάχιστον δύο άνθρωποι.

Υπάρχει όμως συχνά και ένας τρίτος:

η εικόνα που έχει ο καθένας για τον εαυτό του.

«Θέλω να είμαι ο καλός σύντροφος.»

«Θέλω να με βλέπουν ως δυνατό.»

«Θέλω να είμαι ο άνθρωπος που έχει πάντα δίκιο.»

«Θέλω να είμαι ο άνθρωπος που δεν χρειάζεται κανέναν.»

«Θέλω να είμαι ο άνθρωπος που όλοι εκτιμούν.»

Όσο περισσότερο προσκολλούμαστε σε αυτή την εικόνα, τόσο περισσότερο η σχέση γίνεται χώρος επιβεβαίωσής της.

Δεν συναντούμε πλέον μόνο τον άλλον.

Συναντούμε τον άλλον μέσα από την ανάγκη μας να αισθανθούμε ότι είμαστε κάποιος συγκεκριμένος.

Και τότε η σχέση παύει να είναι απλώς συνάντηση.

Γίνεται καθρέφτης της ταυτότητάς μας.

Προσκόλληση και κτητικότητα

Το Εγώ αναζητά ασφάλεια μέσα από τη σχέση.

Αυτό είναι ανθρώπινο.

Όταν όμως η ανάγκη για σύνδεση μετατρέπεται σε ανάγκη κατοχής, εμφανίζεται η προσκόλληση.

«Χρειάζομαι να είσαι εδώ για να είμαι καλά.»

«Χρειάζομαι να με αγαπάς με τον τρόπο που θέλω.»

«Χρειάζομαι να μου αποδεικνύεις συνεχώς ότι δεν θα φύγεις.»

«Χρειάζομαι να γνωρίζω τι κάνεις.»

«Χρειάζομαι να ελέγχω τη σχέση για να αισθάνομαι ασφαλής.»

Η αγάπη τότε συγχέεται με την κατοχή.

Η φροντίδα με τον έλεγχο.

Η εγγύτητα με την εξάρτηση.

Η σχέση με την ασφάλεια.

Όμως ο άλλος άνθρωπος δεν μπορεί να γίνει μόνιμη εγγύηση της δικής μας αξίας.

Και καμία σχέση δεν μπορεί να εξαλείψει ολοκληρωτικά τον φόβο της απώλειας.

Η ώριμη σχέση δεν λέει:

«Χρειάζομαι να σε κατέχω για να είμαι ασφαλής.»

Λέει:

«Επιλέγω να είμαι μαζί σου χωρίς να χρειάζεται να σε κατέχω.»

Ο φόβος της απώλειας

Πίσω από την προσκόλληση βρίσκεται συχνά ένας βαθύτερος φόβος:

«Αν χάσω αυτή τη σχέση, τι θα απομείνει από εμένα;»

Εδώ η σχέση έχει ήδη συνδεθεί με την ταυτότητα.

Δεν χάνουμε μόνο έναν άνθρωπο.

Αισθανόμαστε ότι χάνουμε ένα κομμάτι του εαυτού μας.

Γι' αυτό μια αποχώρηση μπορεί να βιώνεται σαν προσωπική καταστροφή.

Όχι μόνο επειδή πονάμε για την απώλεια του άλλου, αλλά επειδή διαταράσσεται η εικόνα που είχαμε για το ποιοι είμαστε.

Η Επίγνωση μας βοηθά να διακρίνουμε τα δύο:

«Πονάω επειδή αγαπώ και χάνω έναν άνθρωπο.»

και

«Πονάω επειδή η απώλεια απειλεί την εικόνα που έχω για τον εαυτό μου.»

Μπορούν να συνυπάρχουν.

Η διάκριση όμως είναι απελευθερωτική.

Το Εγώ και η ανάγκη για υπεροχή

Μια άλλη μορφή εγωικής σχέσης είναι η ανάγκη να είμαστε «πάνω» από τον άλλον.

Να γνωρίζουμε περισσότερα.

Να έχουμε δίκιο.

Να παίρνουμε τις αποφάσεις.

Να κερδίζουμε τη συζήτηση.

Να έχουμε τον τελευταίο λόγο.

Να αισθανόμαστε πιο ώριμοι, πιο έξυπνοι, πιο ηθικοί ή πιο εξελιγμένοι.

Η ανάγκη για υπεροχή συχνά κρύβει τον αντίθετο φόβο:

τον φόβο της κατωτερότητας.

Το Εγώ χρειάζεται να αισθάνεται «πάνω», επειδή φοβάται μήπως βρεθεί «κάτω».

Έτσι δημιουργούνται οι αγώνες δύναμης.

Δεν συζητάμε πλέον για να καταλάβουμε.

Συζητάμε για να κερδίσουμε.

Δεν ακούμε για να ακούσουμε.

Ακούμε για να βρούμε το λάθος του άλλου.

Δεν αναζητούμε κοινό έδαφος.

Αναζητούμε επιβεβαίωση ότι έχουμε δίκιο.

Και τότε η σχέση μετατρέπεται σε πεδίο μάχης ανάμεσα σε δύο εικόνες εαυτού.

Όταν η επικοινωνία γίνεται άμυνα

Η επικοινωνία δεν είναι ποτέ απολύτως ουδέτερη.

Μέσα σε μια συζήτηση μπορεί να ακούμε με δύο διαφορετικούς τρόπους.

Ο πρώτος είναι:

«Τι προσπαθεί να μου πει αυτός ο άνθρωπος;»

Ο δεύτερος είναι:

«Πώς θα απαντήσω ώστε να προστατεύσω τον εαυτό μου;»

Στον δεύτερο τρόπο, το Εγώ έχει ήδη αναλάβει τον έλεγχο.

Αν ο άλλος μας ασκήσει κριτική, αμυνόμαστε.

Αν μας κατηγορήσει, ανταποδίδουμε.

Αν διαφωνήσει, προσπαθούμε να τον πείσουμε.

Αν μας παρεξηγήσει, αγωνιούμε να αποκαταστήσουμε αμέσως την εικόνα μας.

Αν δεν μας εγκρίνει, αισθανόμαστε ότι κάτι δεν πάει καλά με εμάς.

Έτσι η επικοινωνία γίνεται μια προσπάθεια διαχείρισης της εικόνας του εαυτού.

Η Επίγνωση προσφέρει μια διαφορετική δυνατότητα:

να ακούμε χωρίς να χρειάζεται να απαντήσουμε αμέσως.

Να μπορούμε να αφήσουμε μια κριτική να υπάρχει για λίγο χωρίς να αποφασίσουμε αμέσως αν είναι σωστή ή λάθος.

Να μπορούμε να πούμε:

«Άκουσα αυτό που μου είπες. Θα το παρατηρήσω.»

Αυτό δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε.

Σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να αμυνθούμε πριν ακόμη καταλάβουμε.

Η ανάγκη για επιβεβαίωση

Το Εγώ συχνά αναζητά στους άλλους την επιβεβαίωση της αξίας του.

«Πες μου ότι είμαι αρκετός.»

«Πες μου ότι με αγαπάς.»

«Πες μου ότι είχα δίκιο.»

«Πες μου ότι είμαι σημαντικός.»

«Πες μου ότι είμαι καλός.»

Όταν η αυτοεκτίμηση εξαρτάται συνεχώς από αυτή την εξωτερική επιβεβαίωση, δημιουργείται ένας κύκλος εξάρτησης.

Η αποδοχή μας ανεβάζει.

Η απόρριψη μας καταρρέει.

Ο έπαινος μας δυναμώνει.

Η κριτική μας απειλεί.

Η σιωπή του άλλου ερμηνεύεται ως απόρριψη.

Η απόσταση ως εγκατάλειψη.

Η διαφωνία ως επίθεση.

Δεν αντιδρούμε πλέον μόνο σε αυτό που συμβαίνει.

Αντιδρούμε στην ιστορία που το Εγώ δημιουργεί γύρω από αυτό που συμβαίνει.

Η ζήλια και η σύγκριση

Η ζήλια συχνά αποκαλύπτει την πεποίθηση:

«Κάποιος άλλος έχει κάτι που χρειάζομαι για να αισθάνομαι αρκετός.»

Ο άλλος γίνεται μέτρο της αξίας μας.

Ποιος είναι πιο όμορφος;

Ποιος είναι πιο επιτυχημένος;

Ποιος έχει περισσότερη προσοχή;

Ποιος αγαπιέται περισσότερο;

Ποιος έχει μεγαλύτερη δύναμη;

Η σύγκριση δημιουργεί μια αόρατη ιεραρχία μέσα στην οποία το Εγώ προσπαθεί διαρκώς να τοποθετήσει τον εαυτό του.

Κάποιος πρέπει να είναι πάνω.

Κάποιος πρέπει να είναι κάτω.

Και όταν αισθανόμαστε ότι είμαστε κάτω, εμφανίζονται ο φθόνος, η ζήλια ή η απαξίωση του άλλου.

Η Επίγνωση δεν χρειάζεται να καταργήσει τη σύγκριση.

Χρειάζεται να τη δει.

«Συγκρίνομαι τώρα.»

Αυτή η απλή αναγνώριση μπορεί να διακόψει τον αυτόματο μηχανισμό.

Ο φόβος της ευαλωτότητας

Η βαθιά σχέση απαιτεί να μπορούμε να είμαστε ορατοί.

Όχι μόνο στα δυνατά μας σημεία.

Και στα αδύναμα.

Στον φόβο.

Στην ανάγκη.

Στην αβεβαιότητα.

Στο λάθος.

Στη λύπη.

Το Εγώ όμως φοβάται την έκθεση.

Γιατί όταν είμαστε πραγματικά ευάλωτοι, η εικόνα μας δεν μπορεί να ελέγξει πλήρως το πώς θα μας δει ο άλλος.

Έτσι δημιουργούμε τοίχους.

Δείχνουμε μόνο ό,τι θεωρούμε αποδεκτό.

Κρύβουμε ό,τι θεωρούμε αδύναμο.

Και τελικά μπορεί να δημιουργηθεί μια παράδοξη κατάσταση:

θέλουμε βαθιά σύνδεση, αλλά φοβόμαστε να δείξουμε τον πραγματικό μας εσωτερικό κόσμο.

Η οικειότητα όμως δεν γεννιέται από την τελειότητα.

Γεννιέται όταν μπορούμε να υπάρχουμε μπροστά στον άλλον χωρίς να χρειάζεται να σκηνοθετούμε συνεχώς τον εαυτό μας.

Η ενσυναίσθηση και το Εγώ

Η πραγματική ακρόαση απαιτεί κάτι που το Εγώ δυσκολεύεται να προσφέρει:

χώρο.

Όταν ο άλλος μιλά, πόσο πραγματικά ακούμε;

Ήδη ετοιμάζουμε την απάντηση;

Σκεφτόμαστε τη δική μας αντίστοιχη ιστορία;

Προσπαθούμε να αποδείξουμε ότι έχουμε περάσει κάτι πιο δύσκολο;

Ψάχνουμε το λάθος του;

Περιμένουμε τη σειρά μας να μιλήσουμε;

Η Επίγνωση μετατρέπει την ακρόαση σε πρακτική.

Ακούμε χωρίς να βιαζόμαστε να διορθώσουμε.

Δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε.

Σημαίνει ότι προσπαθούμε πρώτα να καταλάβουμε.

Μπορούμε να ρωτήσουμε:

«Μπορώ να αφήσω για λίγο τη δική μου οπτική και να δω τον κόσμο από τη θέση αυτού του ανθρώπου;»

Αυτό είναι ένα από τα πιο απλά και ταυτόχρονα πιο δύσκολα έργα της σχέσης.

Η σχέση ως καθρέφτης

Ο άλλος άνθρωπος μπορεί να γίνει ένας εξαιρετικός καθρέφτης.

Όχι επειδή «μας δείχνει πάντα την αλήθεια για τον εαυτό μας».

Αλλά επειδή μας δείχνει τι μας ενεργοποιεί.

Αν θυμώνω όταν κάποιος με αμφισβητεί, αυτό είναι πληροφορία.

Αν καταρρέω όταν κάποιος απομακρύνεται, αυτό είναι πληροφορία.

Αν χρειάζομαι συνεχώς επιβεβαίωση, αυτό είναι πληροφορία.

Αν δεν αντέχω να μου πουν ότι έκανα λάθος, αυτό είναι πληροφορία.

Αν θέλω να ελέγχω τη συμπεριφορά του άλλου, αυτό είναι πληροφορία.

Η σχέση τότε γίνεται εργαστήριο Επίγνωσης.

Όχι:

«Ο άλλος μου δημιουργεί το πρόβλημα.»

Αλλά:

«Η σχέση αποκαλύπτει ένα μοτίβο που μπορώ να δω μέσα μου.»

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο άλλος δεν έχει ευθύνη.

Ούτε σημαίνει ότι πρέπει να ανεχόμαστε κακοποίηση, χειρισμό ή παραβίαση ορίων.

Η Επίγνωση δεν καταργεί τη διάκριση.

Την κάνει καθαρότερη.

Από την εξάρτηση στην αλληλεξάρτηση

Ένα σημαντικό βήμα στην ώριμη σχέση είναι η μετάβαση από την εξάρτηση στην αλληλεξάρτηση.

Η εξάρτηση λέει:

«Χρειάζομαι εσένα για να είμαι ολόκληρος.»

Η αντιεξάρτηση λέει:

«Δεν χρειάζομαι κανέναν.»

Και οι δύο μπορεί να είναι μορφές άμυνας.

Η αλληλεξάρτηση λέει:

«Μπορώ να υπάρχω ως ξεχωριστός άνθρωπος και ταυτόχρονα να συνδέομαι βαθιά μαζί σου.»

Εδώ υπάρχει χώρος και για εμένα και για εσένα.

Μπορούμε να αγαπάμε χωρίς να κατέχουμε.

Να πλησιάζουμε χωρίς να χανόμαστε.

Να απομακρυνόμαστε χωρίς να τιμωρούμε.

Να έχουμε όρια χωρίς να κλείνουμε την καρδιά.

Να ζητάμε χωρίς να απαιτούμε.

Να δίνουμε χωρίς να θυσιάζουμε τον εαυτό μας.

Αυτή είναι μια πολύ πιο ώριμη μορφή σχέσης.

Η απελευθέρωση από την ανάγκη ελέγχου

Το Εγώ αγαπά τον έλεγχο.

Θέλει να γνωρίζει τι θα συμβεί.

Πώς θα αντιδράσει ο άλλος.

Τι θα αισθανθεί.

Αν θα μείνει.

Αν θα μας αγαπά πάντα.

Αν η σχέση θα εξελιχθεί όπως θέλουμε.

Αλλά η σχέση είναι ζωντανή.

Και ό,τι είναι ζωντανό δεν μπορεί να ελεγχθεί ολοκληρωτικά.

Η ανάγκη να ελέγξουμε τη σχέση μπορεί τελικά να γίνει αυτό που την καταστρέφει.

Η απελευθέρωση από τον έλεγχο δεν σημαίνει παθητικότητα.

Δεν σημαίνει ότι δεν επικοινωνούμε, δεν θέτουμε όρια ή δεν παίρνουμε αποφάσεις.

Σημαίνει ότι διακρίνουμε:

τι μπορώ να επηρεάσω και τι δεν μπορώ να ελέγξω.

Μπορώ να μιλήσω με ειλικρίνεια.

Δεν μπορώ να ελέγξω τι θα νιώσει ο άλλος.

Μπορώ να θέσω ένα όριο.

Δεν μπορώ να ελέγξω αν ο άλλος θα το αποδεχτεί.

Μπορώ να επιλέξω πώς θα συμπεριφερθώ.

Δεν μπορώ να ελέγξω την αντίδραση του άλλου.

Αυτή η διάκριση είναι μια μορφή ελευθερίας.

Αυθεντικότητα και ευαλωτότητα

Η αυθεντικότητα δεν σημαίνει:

«Λέω ό,τι σκέφτομαι και κάνω ό,τι θέλω.»

Αυτό μπορεί να είναι απλώς μια ακόμη μορφή εγωκεντρισμού.

Αυθεντικότητα σημαίνει μεγαλύτερη συμφωνία ανάμεσα σε αυτό που βιώνουμε, σε αυτό που αναγνωρίζουμε και στον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να υπάρχουμε.

Να μπορώ να πω:

«Αυτό με πληγώνει.»

χωρίς να κατηγορώ.

«Χρειάζομαι λίγο χρόνο.»

χωρίς να τιμωρώ.

«Δεν συμφωνώ.»

χωρίς να επιτίθεμαι.

«Έκανα λάθος.»

χωρίς να καταρρέω.

«Σε αγαπώ.»

χωρίς να απαιτώ ανταπόδοση.

Η αυθεντικότητα δεν είναι η απουσία φόβου.

Είναι η προθυμία να μην αφήνουμε τον φόβο να καθορίζει ολόκληρη τη σχέση.

Η Επίγνωση στη σύγκρουση

Η σύγκρουση είναι ίσως το πιο απαιτητικό πεδίο πρακτικής.

Όταν ενεργοποιούμαστε, η πρώτη παρόρμηση είναι να αντιδράσουμε.

Να απαντήσουμε.

Να αποδείξουμε.

Να επιτεθούμε.

Να αποσυρθούμε.

Να τιμωρήσουμε με σιωπή.

Η πρακτική είναι διαφορετική.

Σταμάτα.

Ανάπνευσε.

Παρατήρησε.

Τι συμβαίνει στο σώμα;

Τι συναίσθημα υπάρχει;

Ποια σκέψη εμφανίζεται;

Τι προσπαθεί να προστατεύσει το Εγώ;

Τι φοβάμαι ότι θα συμβεί;

Θέλω πραγματικά να λύσω το πρόβλημα ή θέλω να κερδίσω;

Θέλω να επικοινωνήσω ή να τιμωρήσω;

Αυτές οι ερωτήσεις δημιουργούν χώρο.

Και μέσα στον χώρο μπορεί να εμφανιστεί μια διαφορετική απάντηση.

Όχι η αυτόματη.

Η συνειδητή.

Η τέχνη του να ακούμε χωρίς να χανόμαστε

Η αληθινή ακρόαση δεν απαιτεί να εγκαταλείψουμε τον εαυτό μας.

Απαιτεί να μπορούμε να κρατάμε ταυτόχρονα δύο πραγματικότητες:

«Ακούω εσένα.»

και

«Παραμένω σε επαφή με εμένα.»

Αυτό είναι το θεμέλιο των υγιών ορίων.

Δεν χρειάζεται να συμφωνήσουμε για να καταλάβουμε.

Δεν χρειάζεται να αποδεχτούμε μια συμπεριφορά για να αναγνωρίσουμε το συναίσθημα που βρίσκεται πίσω της.

Δεν χρειάζεται να θυσιάσουμε τις ανάγκες μας για να είμαστε συμπονετικοί.

Η ώριμη σχέση δεν απαιτεί την εξαφάνιση των διαφορών.

Μπορεί να τις αντέξει.

Η σχέση ως πρακτική Επίγνωσης

Στο Zen Process η σχέση μπορεί να γίνει μια από τις πιο άμεσες μορφές εσωτερικής πρακτικής.

Ο διαλογισμός μας δείχνει τι συμβαίνει όταν καθόμαστε μόνοι.

Η σχέση μας δείχνει τι συμβαίνει όταν η εικόνα μας συναντά μια άλλη εικόνα.

Εκεί εμφανίζεται το πραγματικό υλικό της εργασίας.

Η ζήλια.

Ο φόβος.

Η ανάγκη για έλεγχο.

Η ανάγκη να έχουμε δίκιο.

Η ανάγκη να μας αγαπούν.

Ο φόβος της εγκατάλειψης.

Η ανάγκη να αποδείξουμε την αξία μας.

Δεν χρειάζεται να απορρίψουμε τίποτα από αυτά.

Χρειάζεται να τα δούμε.

Κάθε φορά που ενεργοποιείται ένα παλιό μοτίβο, μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε ως υπενθύμιση:

«Εδώ υπάρχει κάτι που ζητά Επίγνωση.»

Μια πρακτική Επίγνωσης στις σχέσεις

Την επόμενη φορά που θα νιώσεις ότι κάποιος σε ενεργοποιεί έντονα, δοκίμασε να μην απαντήσεις αμέσως.

Κάνε μια μικρή παύση.

1. Παρατήρησε το γεγονός

Τι ακριβώς συνέβη;

Χωρίς ερμηνεία.

2. Παρατήρησε την αντίδραση

Τι αισθάνομαι;

Θυμό;

Φόβο;

Ζήλια;

Ντροπή;

Απόρριψη;

3. Παρατήρησε την ιστορία

Τι λέει ο νους μου για αυτό που συνέβη;

«Δεν με σέβεται.»

«Δεν με αγαπά.»

«Με υποτιμά.»

«Θέλει να με ελέγξει.»

«Πρέπει να αποδείξω ότι έχω δίκιο.»

4. Ρώτησε τι προστατεύεται

Τι προσπαθεί να προστατεύσει το Εγώ αυτή τη στιγμή;

Την αξία μου;

Την εικόνα μου;

Την ασφάλειά μου;

Την ανάγκη μου να έχω δίκιο;

Τον φόβο της εγκατάλειψης;

5. Δημιούργησε χώρο

Μην απαντήσεις ακόμη.

Μείνε για λίγες αναπνοές με αυτό που υπάρχει.

6. Επίλεξε

Τώρα ρώτησε:

«Ποια απάντηση υπηρετεί πραγματικά τη σχέση και τις αξίες μου;»

Όχι:

«Πώς θα προστατεύσω καλύτερα το Εγώ μου;»

Αλλά:

«Πώς μπορώ να είμαι αληθινός, καθαρός και ταυτόχρονα σεβαστικός;»

Αυτό είναι σχέση μέσα από την Επίγνωση.

Από το «εγώ εναντίον σου» στο «εμείς μέσα στην εμπειρία»

Όσο περισσότερο ταυτιζόμαστε με το Εγώ, τόσο περισσότερο η σχέση οργανώνεται γύρω από αντιθέσεις:

εγώ και εσύ

δίκιο και άδικο

νικητής και ηττημένος

ισχυρός και αδύναμος

αυτός που αγαπά και αυτός που δεν αγαπά

Η Επίγνωση δεν καταργεί τη διάκριση ανάμεσα στους ανθρώπους.

Αλλά μπορεί να αλλάξει τη σχέση μας με αυτή τη διάκριση.

Μπορούμε να παραμένουμε διαφορετικοί χωρίς να γινόμαστε αντίπαλοι.

Μπορούμε να διαφωνούμε χωρίς να ακυρώνουμε ο ένας τον άλλον.

Μπορούμε να θέτουμε όρια χωρίς να δημιουργούμε εχθρούς.

Μπορούμε να είμαστε δύο ξεχωριστοί άνθρωποι και ταυτόχρονα να μοιραζόμαστε έναν κοινό χώρο εμπειρίας.

Εδώ η σχέση παύει να είναι απλώς χώρος επιβεβαίωσης του Εγώ.

Γίνεται χώρος συνάντησης.

Συμπέρασμα

Το Εγώ επηρεάζει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε.

Μέσα από την ανάγκη για επιβεβαίωση δημιουργεί εξάρτηση.

Μέσα από τον φόβο της απώλειας δημιουργεί προσκόλληση.

Μέσα από την ανάγκη για έλεγχο δημιουργεί αγώνες δύναμης.

Μέσα από τον φόβο της ευαλωτότητας δημιουργεί απόσταση.

Μέσα από τη σύγκριση δημιουργεί ανταγωνισμό.

Μέσα από την ανάγκη να έχει δίκιο δημιουργεί σύγκρουση.

Και μέσα από την ανάγκη να προστατεύσει την εικόνα του δημιουργεί άμυνες που τελικά μπορεί να εμποδίσουν ακριβώς αυτό που αναζητά:

τη βαθιά σύνδεση.

Η λύση όμως δεν είναι να εγκαταλείψουμε το Εγώ.

Ούτε να γίνουμε άνθρωποι χωρίς ανάγκες, όρια ή προσωπικότητα.

Η ουσιαστική αλλαγή είναι να μπορούμε να παρατηρούμε τη λειτουργία του Εγώ μέσα στη σχέση χωρίς να ταυτιζόμαστε απόλυτα μαζί της.

Να μπορούμε να αγαπάμε χωρίς να κατέχουμε.

Να ακούμε χωρίς να αμυνόμαστε.

Να διαφωνούμε χωρίς να πολεμάμε.

Να θέτουμε όρια χωρίς να κλείνουμε.

Να είμαστε ευάλωτοι χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας.

Να είμαστε αυτόνομοι χωρίς να απομονωνόμαστε.

Να συνδεόμαστε χωρίς να εξαρτόμαστε.

Αυτό είναι η μετάβαση:

από την εξάρτηση στην αλληλεξάρτηση,
από τον έλεγχο στην εμπιστοσύνη,
από την άμυνα στην ευαλωτότητα,
από την επιβεβαίωση στην αυθεντικότητα,
από την αντίδραση στην Επίγνωση.

Και ίσως εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα των σχέσεων:

Ο άλλος δεν είναι μόνο ο άνθρωπος απέναντί μας.
Είναι και ο καθρέφτης μέσα στον οποίο μπορούμε να δούμε τον τρόπο με τον οποίο υπάρχουμε.

Όσο περισσότερο παρατηρούμε χωρίς να κατηγορούμε, τόσο περισσότερο η σχέση παύει να είναι πεδίο μάχης του Εγώ και γίνεται πεδίο ανάπτυξης.

Γιατί τελικά δεν ελευθερωνόμαστε από το Εγώ απομακρυνόμενοι από τους άλλους.

Ελευθερωνόμαστε μαθαίνοντας να συναντούμε τους άλλους χωρίς να χρειάζεται συνεχώς να προστατεύουμε την εικόνα μας.

Και τότε εμφανίζεται ένα νέο ερώτημα:

Αν το Εγώ δεν είναι ολόκληρος ο εαυτός μας, και αν μπορούμε να το παρατηρούμε ακόμη και μέσα στις πιο έντονες σχέσεις μας, ποιος είναι ο άνθρωπος που υπάρχει πίσω από αυτή την εικόνα;

Αυτό μας οδηγεί στο επόμενο βήμα:

Εγώ και Αυθεντικός Εαυτός.