Κεφάλαιο 6

Το Εγώ και ο Φόβος

Ο φόβος είναι ένα από τα ισχυρότερα συναισθήματα που επηρεάζουν την ανθρώπινη εμπειρία. Εμφανίζεται στο σώμα, διαμορφώνει τη σκέψη, επηρεάζει τις αποφάσεις μας και συχνά καθορίζει τη συμπεριφορά μας πριν καν προλάβουμε να αντιληφθούμε ότι φοβόμαστε.

Ο φόβος, από μόνος του, δεν είναι πρόβλημα.

Είναι ένας βασικός μηχανισμός προστασίας. Μας προειδοποιεί για πιθανό κίνδυνο, κινητοποιεί το νευρικό σύστημα και μας βοηθά να ανταποκριθούμε σε πραγματικές απειλές. Χωρίς αυτόν, η επιβίωση θα ήταν δύσκολη.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο φόβος δεν αφορά πλέον μόνο έναν πραγματικό κίνδυνο, αλλά την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας.

Τότε ο φόβος γίνεται στενά συνδεδεμένος με το Εγώ.

Το Εγώ χρειάζεται να διατηρεί μια αίσθηση συνέχειας, ασφάλειας και ελέγχου. Θέλει να γνωρίζει ποιος είμαι, πού βρίσκομαι, τι θα συμβεί και πώς πρέπει να κινηθώ. Όταν κάτι απειλεί αυτή τη σταθερότητα, ενεργοποιείται.

Μπορεί να φοβόμαστε την αποτυχία.

Την απόρριψη.

Την κριτική.

Την απώλεια.

Την αλλαγή.

Την αβεβαιότητα.

Την έκθεση.

Αλλά πίσω από πολλούς από αυτούς τους φόβους υπάρχει ένα βαθύτερο ερώτημα:

«Τι θα σημαίνει αυτό για την εικόνα που έχω για τον εαυτό μου;»

Αν αποτύχω, τι σημαίνει αυτό για μένα;

Αν με απορρίψουν, ποιος είμαι;

Αν αλλάξει η ζωή μου, ποιος θα γίνω;

Αν δεν μπορώ να ελέγξω αυτό που συμβαίνει, είμαι ασφαλής;

Έτσι ο φόβος γίνεται καύσιμο της εγωικής ταύτισης.

Ο φόβος ως καύσιμο του Εγώ

Το Εγώ τροφοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από την ανάγκη για αυτοπροστασία, έλεγχο και βεβαιότητα.

Και πίσω από αυτές τις ανάγκες βρίσκεται συχνά ο φόβος.

Το Εγώ λέει:

Πρέπει να προστατευτώ.

Πρέπει να έχω τον έλεγχο.

Πρέπει να ξέρω τι θα συμβεί.

Πρέπει να είμαι αρκετά καλός.

Πρέπει να με αποδέχονται.

Δεν πρέπει να αποτύχω.

Δεν πρέπει να χάσω αυτό που έχω.

Το πρόβλημα είναι ότι ο νους συχνά δεν ξεχωρίζει ανάμεσα σε έναν πραγματικό κίνδυνο και σε μια απειλή προς την αυτοεικόνα.

Έτσι, η κριτική μπορεί να βιωθεί σαν επίθεση.

Η απόρριψη σαν απώλεια της αξίας μας.

Η αλλαγή σαν απειλή.

Η αβεβαιότητα σαν κίνδυνος.

Η αποτυχία σαν απόδειξη ανεπάρκειας.

Και τότε το Εγώ προσπαθεί να αποκαταστήσει την ασφάλεια.

Μπορεί να ελέγξει.

Να αποφύγει.

Να δικαιολογήσει.

Να επιτεθεί.

Να αποσυρθεί.

Να προσκολληθεί.

Να αναζητήσει επιβεβαίωση.

Να δημιουργήσει μια ιστορία που θα το κάνει να αισθανθεί ξανά ασφαλές.

Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος:

Απειλή → Φόβος → Ενεργοποίηση του Εγώ → Άμυνα → Έλεγχος ή Αποφυγή → Προσωρινή ανακούφιση → Ενίσχυση της ταύτισης.

Κάθε φορά που ο φόβος οδηγεί αυτόματα σε άμυνα, το Εγώ μαθαίνει ότι η άμυνα ήταν απαραίτητη.

Και ο κύκλος επαναλαμβάνεται.

Ο φόβος ως σύστημα πεποιθήσεων

Ο φόβος δεν υπάρχει μόνο ως συναίσθημα.

Συχνά μετατρέπεται σε πεποίθηση.

Ο νους δημιουργεί εξηγήσεις που προσπαθούν να προστατεύσουν το άτομο από το ενδεχόμενο του πόνου:

«Δεν είμαι αρκετά καλός.»

«Δεν μπορώ να το κάνω.»

«Οι άλλοι θα με απορρίψουν.»

«Αν αποτύχω, όλα τελείωσαν.»

«Πρέπει να έχω τον έλεγχο.»

«Δεν μπορώ να εμπιστευτώ κανέναν.»

«Δεν πρέπει να εκτεθώ.»

«Είναι καλύτερα να μείνω όπως είμαι.»

Αυτές οι σκέψεις μπορεί να μοιάζουν με αντικειμενικές αλήθειες.

Συχνά όμως είναι στρατηγικές προστασίας.

Ο νους προτιμά μια περιορισμένη βεβαιότητα από μια αβέβαιη δυνατότητα.

Έτσι μπορεί να επιλέξει:

τη γνωστή δυσφορία αντί για το άγνωστο,

τη στασιμότητα αντί για την αλλαγή,

την αποφυγή αντί για την πιθανότητα αποτυχίας,

την προσαρμογή αντί για την αυθεντική έκφραση.

Το παράδοξο είναι ότι αυτό που αρχικά δημιουργήθηκε για να μας προστατεύσει μπορεί τελικά να γίνει αυτό που μας περιορίζει.

Ο φόβος του αγνώστου

Το Εγώ αγαπά το γνώριμο.

Όχι επειδή το γνώριμο είναι πάντοτε καλό, αλλά επειδή είναι προβλέψιμο.

Ακόμη και μια κατάσταση που μας κάνει δυστυχισμένους μπορεί να φαίνεται ασφαλέστερη από μια άγνωστη κατάσταση.

Έτσι ένας άνθρωπος μπορεί να παραμένει σε μια σχέση που δεν τον εκφράζει.

Να συνεχίζει μια εργασία που δεν τον γεμίζει.

Να επαναλαμβάνει τον ίδιο τρόπο σκέψης.

Να αποφεύγει μια σημαντική αλλαγή.

Να μην εκφράζει αυτό που πραγματικά αισθάνεται.

Όχι επειδή δεν βλέπει την ανάγκη για αλλαγή.

Αλλά επειδή φοβάται αυτό που βρίσκεται πέρα από το γνωστό.

Το Εγώ προτιμά συχνά να λέει:

«Ξέρω τι έχω.»

από το:

«Δεν ξέρω τι θα συμβεί, αλλά είμαι πρόθυμος να το συναντήσω.»

Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα σημεία της εσωτερικής εργασίας.

Η ανάπτυξη σχεδόν πάντοτε περιλαμβάνει ένα πέρασμα από το γνωστό στο άγνωστο.

Και το άγνωστο είναι ακριβώς εκεί όπου το Εγώ δεν μπορεί να προσφέρει βεβαιότητα.

Ο φόβος και η ανάγκη για έλεγχο

Η ανάγκη για έλεγχο είναι συχνά μια προσπάθεια να αποφύγουμε τον φόβο.

Αν μπορώ να προβλέψω.

Αν μπορώ να οργανώσω.

Αν μπορώ να ελέγξω τους άλλους.

Αν μπορώ να ελέγξω το αποτέλεσμα.

Αν μπορώ να προετοιμαστώ για κάθε πιθανότητα.

τότε ίσως δεν χρειαστεί να αισθανθώ ανασφάλεια.

Όμως η ζωή δεν προσφέρει τέτοια βεβαιότητα.

Υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να επηρεάσουμε και πράγματα που δεν μπορούμε.

Μπορούμε να επιλέξουμε τη στάση μας.

Δεν μπορούμε να ελέγξουμε πλήρως την αντίδραση των άλλων.

Μπορούμε να προετοιμαστούμε.

Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε το αποτέλεσμα.

Μπορούμε να δράσουμε.

Δεν μπορούμε να εξασφαλίσουμε ότι όλα θα εξελιχθούν όπως θέλουμε.

Η ανάγκη να ελέγχουμε το μη ελέγξιμο δημιουργεί συνεχή ένταση.

Η Επίγνωση μας προσφέρει μια διαφορετική δυνατότητα:

να διακρίνουμε τι βρίσκεται μέσα στη σφαίρα της δράσης μας και τι χρειάζεται να αφήσουμε να είναι.

Αυτό δεν είναι παθητικότητα.

Είναι ωριμότητα.

Ο φόβος της αποτυχίας

Ένας από τους ισχυρότερους τρόπους με τους οποίους το Εγώ περιορίζει τη ζωή είναι μέσω του φόβου της αποτυχίας.

Όταν η αξία μας έχει συνδεθεί με την επιτυχία, τότε η αποτυχία δεν είναι πλέον απλώς ένα αποτέλεσμα.

Γίνεται απειλή για την ταυτότητά μας.

Δεν είναι:

«Αυτό δεν πέτυχε.»

Γίνεται:

«Εγώ απέτυχα.»

Δεν είναι:

«Έκανα ένα λάθος.»

Γίνεται:

«Είμαι ανεπαρκής.»

Αυτή η συγχώνευση ανάμεσα στο γεγονός και στην ταυτότητα δημιουργεί τεράστια ψυχολογική πίεση.

Όσο περισσότερο φοβάμαι ότι μια αποτυχία θα αποκαλύψει κάτι «λάθος» για μένα, τόσο περισσότερο αποφεύγω να δοκιμάσω.

Και έτσι ο φόβος της αποτυχίας μπορεί να οδηγήσει σε μια ζωή χωρίς πραγματικό ρίσκο.

Αλλά μια ζωή χωρίς ρίσκο είναι συχνά και μια ζωή χωρίς ουσιαστική ανάπτυξη.

Η Επίγνωση εισάγει μια κρίσιμη διάκριση:

Ένα αποτέλεσμα δεν είναι η ταυτότητά μου.

Μπορώ να αποτύχω χωρίς να είμαι αποτυχημένος.

Μπορώ να κάνω λάθος χωρίς να είμαι λάθος.

Μπορώ να απορριφθώ χωρίς να σημαίνει ότι δεν αξίζω.

Μπορώ να αλλάξω χωρίς να χάσω τον εαυτό μου.

Ο φόβος της απόρριψης

Η ανάγκη για αποδοχή είναι βαθιά ανθρώπινη.

Όμως όταν η αποδοχή των άλλων γίνεται προϋπόθεση για να αισθανθούμε ότι αξίζουμε, το Εγώ γίνεται εξαρτημένο από το εξωτερικό περιβάλλον.

Τότε αρχίζουμε να προσαρμοζόμαστε υπερβολικά.

Λέμε «ναι» όταν θέλουμε να πούμε «όχι».

Κρύβουμε απόψεις που φοβόμαστε ότι θα προκαλέσουν αντίδραση.

Αλλάζουμε συμπεριφορά για να ταιριάξουμε.

Αναζητούμε συνεχή επιβεβαίωση.

Συγκρίνουμε τον εαυτό μας με τους άλλους.

Και σταδιακά χάνουμε επαφή με αυτό που πραγματικά βιώνουμε.

Η αποδοχή από τους άλλους μπορεί να είναι όμορφη.

Δεν μπορεί όμως να γίνει η βάση της εσωτερικής μας αξίας.

Γιατί τότε ο φόβος της απόρριψης αποκτά εξουσία πάνω μας.

Η αυθεντικότητα δεν σημαίνει ότι δεν μας ενδιαφέρει η γνώμη των άλλων.

Σημαίνει ότι μπορούμε να την ακούμε χωρίς να παραδίδουμε σε αυτήν το δικαίωμα να καθορίζει ποιοι είμαστε.

Σύγκριση και αυτοκριτική

Το Εγώ συχνά δημιουργεί ένα αόρατο σύστημα μέτρησης:

Ποιος είναι καλύτερος;

Ποιος είναι πιο επιτυχημένος;

Ποιος έχει περισσότερα;

Ποιος είναι πιο όμορφος;

Ποιος είναι πιο έξυπνος;

Ποιος προχωρά περισσότερο;

Η σύγκριση δημιουργεί δύο φαινομενικά αντίθετες αλλά στην πραγματικότητα συγγενείς ταυτότητες:

«Είμαι καλύτερος από τους άλλους.»

και

«Δεν είμαι αρκετά καλός σε σχέση με τους άλλους.»

Και οι δύο βασίζονται στην ίδια λογική.

Η αξία μου εξαρτάται από τη θέση μου απέναντι στους άλλους.

Έτσι η σύγκριση μπορεί να παράγει είτε υπεροχή είτε κατωτερότητα.

Και οι δύο όμως κρατούν το Εγώ στο κέντρο.

Η Επίγνωση μετακινεί την προσοχή από τη σύγκριση στην άμεση εμπειρία:

Τι πραγματικά συμβαίνει μέσα μου τώρα;

Τι αισθάνομαι;

Τι χρειάζομαι;

Τι έχει αξία για μένα;

Ποιο είναι το επόμενο αληθινό βήμα;

Δεν χρειάζεται να είμαι καλύτερος από κάποιον άλλο για να υπάρχω πλήρως.

Ο κύκλος Εγώ–Φόβος

Το Εγώ και ο φόβος συχνά λειτουργούν σαν ένας αλληλοτροφοδοτούμενος μηχανισμός.

Ο φόβος ενεργοποιεί το Εγώ.

Το Εγώ προσπαθεί να προστατευτεί.

Η προστασία αυξάνει την ανάγκη για έλεγχο.

Ο έλεγχος δημιουργεί μεγαλύτερη ευαισθησία στην απειλή.

Η απειλή αυξάνει τον φόβο.

Και ο κύκλος συνεχίζεται.

Φόβος → Έλεγχος → Προσκόλληση → Απειλή → Άμυνα → Περισσότερος φόβος.

Αυτός ο κύκλος μπορεί να γίνει τόσο γρήγορος ώστε να μην τον αντιλαμβανόμαστε.

Κάποιος μας λέει κάτι.

Νιώθουμε ένταση.

Απαντάμε αμυντικά.

Μετά δικαιολογούμε την αντίδρασή μας.

Ο νους δημιουργεί μια ιστορία για το γιατί ο άλλος «έφταιγε».

Και τελικά πιστεύουμε ότι η αντίδρασή μας ήταν απολύτως δικαιολογημένη.

Η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει λίγα δευτερόλεπτα.

Εκεί ακριβώς βρίσκεται η δύναμη της Επίγνωσης.

Να δημιουργήσει έναν μικρό χώρο ανάμεσα στο ερέθισμα και στην αντίδραση.

Ερέθισμα → Επίγνωση → Επιλογή.

Αυτός ο χώρος είναι η αρχή της ελευθερίας.

Η ταύτιση με τον φόβο

Ο φόβος γίνεται ιδιαίτερα περιοριστικός όταν μετατρέπεται από εμπειρία σε ταυτότητα.

«Φοβάμαι» γίνεται:

«Είμαι φοβισμένος άνθρωπος.»

«Δυσκολεύομαι να εκτεθώ» γίνεται:

«Δεν είμαι άνθρωπος που μπορεί να εκτεθεί.»

«Απέτυχα» γίνεται:

«Δεν μπορώ να τα καταφέρω.»

«Με απέρριψαν» γίνεται:

«Κανείς δεν με θέλει.»

Εδώ ο φόβος παύει να είναι κάτι που συμβαίνει.

Γίνεται κάτι που πιστεύουμε ότι είμαστε.

Αυτό είναι ταύτιση.

Και η ταύτιση περιορίζει πολύ περισσότερο από το ίδιο το συναίσθημα.

Μπορεί να υπάρχει φόβος χωρίς να υπάρχει ταύτιση με τον φόβο.

Μπορούμε να παρατηρήσουμε:

«Υπάρχει φόβος μέσα μου.»

αντί:

«Είμαι ο φόβος μου.»

Αυτή η μικρή γλωσσική μετατόπιση αποκαλύπτει μια βαθύτερη πραγματικότητα.

Αυτό που μπορώ να παρατηρήσω δεν μπορεί να είναι ολόκληρη η ταυτότητά μου.

Η Επίγνωση ως έξοδος από τον κύκλο

Δεν χρειάζεται να πολεμήσουμε τον φόβο.

Ούτε να τον εξαφανίσουμε.

Η προσπάθεια να απαλλαγούμε από τον φόβο μπορεί να δημιουργήσει έναν δεύτερο φόβο:

«Δεν πρέπει να φοβάμαι.»

Και τότε πολεμάμε τον εαυτό μας.

Η ZenProcess προσέγγιση είναι διαφορετική.

Πρώτα παρατηρούμε.

Έπειτα αναγνωρίζουμε.

Μετά διερευνούμε.

Και μόνο τότε επιλέγουμε.

Όταν εμφανίζεται φόβος, μπορούμε να ρωτήσουμε:

Τι ακριβώς φοβάμαι;

Ποια απειλή αντιλαμβάνομαι;

Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος ή απειλείται η αυτοεικόνα μου;

Τι προσπαθώ να προστατεύσω;

Ποια ιστορία δημιουργεί ο νους μου;

Τι θα συνέβαινε αν δεν πίστευα αμέσως αυτή την ιστορία;

Μπορώ να αισθανθώ τον φόβο χωρίς να χρειάζεται να δράσω αμέσως από αυτόν;

Η ερώτηση δεν είναι:

«Πώς θα εξαφανίσω τον φόβο;»

Αλλά:

«Μπορώ να είμαι παρών ενώ υπάρχει φόβος;»

Από την αντίδραση στην ανταπόκριση

Η διαφορά ανάμεσα στην αντίδραση και στην ανταπόκριση είναι θεμελιώδης.

Η αντίδραση είναι αυτόματη.

Ο φόβος εμφανίζεται και ακολουθεί η άμυνα.

Η ανταπόκριση περιλαμβάνει Επίγνωση.

Παρατηρώ τον φόβο.

Παρατηρώ το σώμα.

Παρατηρώ τις σκέψεις.

Παρατηρώ την παρόρμηση.

Και έπειτα επιλέγω.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η επιλογή θα είναι πάντοτε τέλεια.

Σημαίνει ότι δεν είμαι πλέον υποχρεωμένος να ακολουθήσω την πρώτη παρόρμηση.

Η Επίγνωση δεν αφαιρεί από τη ζωή τη δυσκολία.

Αφαιρεί σταδιακά την αναγκαιότητα της αυτόματης αντίδρασης.

Αφήνοντας την ανάγκη για βεβαιότητα

Ένα σημαντικό μέρος της εσωτερικής ελευθερίας είναι η ικανότητα να παραμένουμε παρόντες χωρίς να γνωρίζουμε.

Δεν χρειάζεται να έχουμε όλες τις απαντήσεις.

Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε πώς θα εξελιχθεί μια κατάσταση.

Δεν χρειάζεται να είμαστε βέβαιοι πριν κάνουμε το επόμενο βήμα.

Μπορούμε να πούμε:

«Δεν γνωρίζω.»

Και να παραμείνουμε παρόντες.

Αυτό είναι δύσκολο για το Εγώ, αλλά εξαιρετικά απελευθερωτικό για την Επίγνωση.

Γιατί η ζωή δεν είναι ένα πρόβλημα που πρέπει να λυθεί πλήρως πριν μπορέσουμε να τη ζήσουμε.

Είναι μια διαδικασία που αποκαλύπτεται βήμα προς βήμα.

Το θάρρος δεν είναι απουσία φόβου

Το θάρρος συχνά παρεξηγείται ως η κατάσταση στην οποία δεν φοβόμαστε.

Όμως το πραγματικό θάρρος δεν απαιτεί την απουσία φόβου.

Απαιτεί την ικανότητα να προχωρούμε ενώ ο φόβος υπάρχει.

Μπορεί να φοβάμαι και να μιλήσω.

Μπορεί να φοβάμαι και να αλλάξω.

Μπορεί να φοβάμαι και να ζητήσω βοήθεια.

Μπορεί να φοβάμαι και να θέσω ένα όριο.

Μπορεί να φοβάμαι και να ξεκινήσω κάτι καινούργιο.

Μπορεί να φοβάμαι και να παραμείνω παρών.

Το θάρρος δεν είναι:

«Δεν φοβάμαι.»

Είναι:

«Φοβάμαι, αλλά δεν χρειάζεται ο φόβος να αποφασίσει για μένα.»

Αυτή είναι μια από τις σημαντικότερες μετατοπίσεις από το Εγώ στην Επίγνωση.

Η αποδοχή της ευαλωτότητας

Το Εγώ συχνά προσπαθεί να δημιουργήσει μια εικόνα δύναμης.

Δεν θέλει να φαίνεται αδύναμο.

Δεν θέλει να παραδεχτεί ότι δεν γνωρίζει.

Δεν θέλει να ζητήσει βοήθεια.

Δεν θέλει να εκτεθεί.

Δεν θέλει να κάνει λάθος.

Όμως η προσπάθεια να μην είμαστε ποτέ ευάλωτοι δημιουργεί μια διαφορετική μορφή φυλακής.

Η ευαλωτότητα δεν είναι αδυναμία.

Είναι η προθυμία να μην προστατεύουμε συνεχώς την εικόνα μας.

Να μπορούμε να πούμε:

«Δεν ξέρω.»

«Φοβάμαι.»

«Έκανα λάθος.»

«Χρειάζομαι βοήθεια.»

«Αυτό με επηρέασε.»

«Δεν μπορώ να ελέγξω το αποτέλεσμα.»

Κάθε φορά που μπορούμε να υπάρξουμε χωρίς να χρειάζεται να διατηρήσουμε μια συγκεκριμένη εικόνα για τον εαυτό μας, η ταύτιση χαλαρώνει.

Και μαζί της χαλαρώνει και ο φόβος που τη συντηρεί.

Αυτοσυμπόνια αντί για αυτοκριτική

Ο φόβος συχνά γεννά σκληρότητα προς τον εαυτό.

«Έπρεπε να είμαι πιο δυνατός.»

«Δεν έπρεπε να φοβάμαι.»

«Γιατί δεν μπορώ να το ξεπεράσω;»

«Οι άλλοι τα καταφέρνουν. Εγώ γιατί όχι;»

Αυτή η εσωτερική επίθεση δεν δημιουργεί ελευθερία.

Συνήθως ενισχύει ακόμη περισσότερο τον φόβο.

Η αυτοσυμπόνια δεν σημαίνει ότι δικαιολογούμε τα πάντα.

Σημαίνει ότι μπορούμε να αναγνωρίσουμε τη δυσκολία χωρίς να προσθέτουμε σε αυτήν την απόρριψη του εαυτού μας.

«Φοβάμαι.»

«Είναι δύσκολο.»

«Δεν χρειάζεται να είμαι τέλειος για να προχωρήσω.»

«Μπορώ να κάνω ένα μικρό βήμα.»

Αυτό δημιουργεί έναν εσωτερικό χώρο μέσα στον οποίο η αλλαγή γίνεται δυνατή.

Οι αυτοπεριοριστικές πεποιθήσεις

Το Εγώ μπορεί να δημιουργήσει ένα είδος εσωτερικού «γυάλινου ταβανιού».

Πεποιθήσεις όπως:

«Δεν είμαι αρκετά καλός.»

«Δεν το αξίζω.»

«Δεν μπορώ να αλλάξω.»

«Δεν θα τα καταφέρω.»

«Δεν είμαι φτιαγμένος για αυτό.»

μπορεί να φαίνονται σαν αντικειμενικές διαπιστώσεις.

Όμως συχνά είναι συμπυκνωμένες μορφές φόβου και παλαιότερης εμπειρίας.

Το σημαντικό δεν είναι να αντικαταστήσουμε μηχανικά μια αρνητική πεποίθηση με μια θετική.

Είναι να την παρατηρήσουμε ως πεποίθηση.

Να ρωτήσουμε:

Πότε έμαθα να το πιστεύω αυτό;

Ποια εμπειρία το δημιούργησε;

Είναι γεγονός ή ερμηνεία;

Με προστατεύει ακόμη ή με περιορίζει;

Ποιος θα ήμουν αν δεν ήμουν τόσο βέβαιος ότι αυτή η πεποίθηση είναι αλήθεια;

Εδώ αρχίζει η αποδέσμευση.

Δεν χρειάζεται να πολεμήσουμε την πεποίθηση.

Χρειάζεται να πάψουμε να τη θεωρούμε αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα.

Από τον φόβο στην ελευθερία

Η υπέρβαση του φόβου δεν είναι ένα τελικό σημείο στο οποίο φτάνουμε και δεν φοβόμαστε ποτέ ξανά.

Ο φόβος θα συνεχίσει να αποτελεί μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας.

Η αλλαγή βρίσκεται αλλού.

Στη σχέση μας μαζί του.

Στην αρχή:

«Φοβάμαι, άρα πρέπει να απομακρυνθώ.»

Αργότερα:

«Φοβάμαι, αλλά μπορώ να παρατηρήσω τον φόβο.»

Και σταδιακά:

«Υπάρχει φόβος, αλλά μπορώ να επιλέξω πώς θα κινηθώ.»

Αυτό είναι ελευθερία.

Όχι η απουσία φόβου.

Αλλά η απουσία της αναγκαιότητας να υπακούμε σε αυτόν.

Η πρακτική της παρατήρησης του φόβου

Όταν εμφανίζεται φόβος, μπορούμε να κάνουμε μια απλή άσκηση:

1. Σταμάτησε

Μην προσπαθήσεις αμέσως να λύσεις το πρόβλημα.

Δώσε στον εαυτό σου λίγες στιγμές.

2. Παρατήρησε το σώμα

Πού βρίσκεται ο φόβος;

Στο στήθος;

Στην κοιλιά;

Στον λαιμό;

Στην αναπνοή;

Μην προσπαθήσεις να τον αλλάξεις.

Απλώς αισθάνσου.

3. Παρατήρησε τη σκέψη

Τι λέει ο νους;

Ποιο είναι το σενάριο που δημιουργεί;

Τι προβλέπει ότι θα συμβεί;

4. Διάκρινε το γεγονός από την ιστορία

Τι γνωρίζω πραγματικά;

Και τι υποθέτω;

5. Αναγνώρισε την εγωική απειλή

Τι ακριβώς προσπαθεί να προστατεύσει το Εγώ;

Την ασφάλεια;

Την εικόνα;

Την αποδοχή;

Τον έλεγχο;

Την αίσθηση αξίας;

6. Μείνε παρών

Δεν χρειάζεται να διώξεις τον φόβο.

Μπορείς να του επιτρέψεις να υπάρχει ενώ εσύ παραμένεις παρών.

7. Κάνε το επόμενο αληθινό βήμα

Όχι το τέλειο βήμα.

Όχι το βήμα που εξασφαλίζει το αποτέλεσμα.

Μόνο το επόμενο βήμα που είναι πραγματικά δικό σου.

Το Εγώ, ο φόβος και η Επίγνωση

Καθώς παρατηρούμε τη σχέση ανάμεσα στο Εγώ και στον φόβο, αρχίζουμε να βλέπουμε ότι μεγάλο μέρος της εσωτερικής μας οδύνης δεν δημιουργείται από τον ίδιο τον φόβο.

Δημιουργείται από την ταύτιση με αυτόν και από την προσπάθεια να τον ελέγξουμε.

Ο φόβος εμφανίζεται.

Το Εγώ λέει:

«Δεν πρέπει να υπάρχει.»

Και αρχίζει η αντίσταση.

Η Επίγνωση λέει:

«Υπάρχει φόβος.»

Και απλώς βλέπει.

Αυτή η διαφορά φαίνεται μικρή.

Είναι όμως θεμελιώδης.

Γιατί όταν μπορώ να παρατηρώ τον φόβο, δεν χρειάζεται πλέον να γίνω ο φόβος.

Και όταν δεν χρειάζεται να γίνω ο φόβος, μπορώ να συναντήσω τη ζωή με περισσότερη ελευθερία.

Συμπέρασμα

Το Εγώ και ο φόβος είναι στενά συνδεδεμένα.

Το Εγώ χρησιμοποιεί τον φόβο για να προστατεύσει την ταυτότητά του.

Ο φόβος ενισχύει την ανάγκη για έλεγχο.

Ο έλεγχος ενισχύει την προσκόλληση.

Η προσκόλληση δημιουργεί περισσότερες απειλές.

Και ο κύκλος συνεχίζεται.

Αυτός ο κύκλος δεν σπάει με τη βία.

Σπάει με την Επίγνωση.

Όταν αναγνωρίζουμε τον φόβο χωρίς να ταυτιζόμαστε μαζί του, δημιουργείται ένας χώρος ανάμεσα στην εμπειρία και στην αντίδραση.

Μέσα σε αυτόν τον χώρο εμφανίζεται η δυνατότητα επιλογής.

Μπορούμε να αμφισβητήσουμε τις πεποιθήσεις μας.

Να αφήσουμε σταδιακά την ανάγκη για απόλυτο έλεγχο.

Να αποδεχτούμε την αβεβαιότητα.

Να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να είναι ευάλωτος.

Να καλλιεργήσουμε αυτοσυμπόνια.

Και κυρίως, να ανακαλύψουμε ότι ο φόβος μπορεί να υπάρχει χωρίς να κυβερνά.

Το ζητούμενο δεν είναι να γίνουμε άνθρωποι που δεν φοβούνται.

Είναι να γίνουμε άνθρωποι που μπορούν να αισθάνονται φόβο χωρίς να χάνουν την ελευθερία τους.

Να μπορούμε να πούμε:

«Υπάρχει φόβος μέσα μου, αλλά δεν είμαι ο φόβος μου.»

«Δεν γνωρίζω τι θα συμβεί, αλλά μπορώ να παραμείνω παρών.»

«Δεν μπορώ να ελέγξω το αποτέλεσμα, αλλά μπορώ να επιλέξω το επόμενο βήμα.»

«Μπορώ να φοβάμαι και παρ' όλα αυτά να προχωρώ.»

Από αυτή τη θέση αρχίζει το πραγματικό θάρρος.

Δεν χρειάζεται να εξαφανίσουμε το Εγώ.

Δεν χρειάζεται να εξαφανίσουμε τον φόβο.

Χρειάζεται να μπορούμε να τους βλέπουμε.

Γιατί αυτό που βλέπουμε με καθαρή Επίγνωση παύει σταδιακά να μας κυβερνά ασυνείδητα.

Και όσο χαλαρώνει η ταύτιση, τόσ

ο μεγαλώνει ο χώρος της ελευθερίας.

Από τον φόβο στην Επίγνωση.
Από την ανάγκη για έλεγχο στην αποδοχή της αβεβαιότητας.
Από την άμυνα στην παρουσία.
Από την αποφυγή στο θάρρος.
Από την ταύτιση στην ελευθερία.