Ποιοί Είμαστε

Η ύστατη αλήθεια του ποιοι είμαστε δεν είναι «είμαστε αυτό» ή «είμαστε εκείνο», αλλά Είμαστε.

Όταν ταυτίζουμε το σωματικό, αισθητηριακά αντιληπτό σώμα με το «εμείς» —ένα σώμα προορισμένο να γεράσει, να φθαρεί και να πεθάνει— αργά ή γρήγορα οδηγούμαστε στην οδύνη. Το να απέχουμε από την ταύτιση με το σώμα δεν σημαίνει ότι το παραμελούμε, το περιφρονούμε ή παύουμε να το φροντίζουμε. Αν είναι δυνατό, όμορφο ή γεμάτο ζωντάνια, μπορούμε να απολαμβάνουμε και να εκτιμούμε αυτές τις ποιότητες — όσο διαρκούν. Μπορούμε επίσης να βελτιώνουμε την κατάστασή του με σωστή διατροφή και άσκηση. Όταν όμως δεν εξισώνουμε το σώμα με το ποιοι είμαστε, τότε η απώλεια της ομορφιάς, η μείωση της ζωτικότητας ή η ανικανότητα του σώματος δεν επηρεάζουν την αίσθηση αξίας ή ταυτότητάς μας. Μάλιστα, καθώς το σώμα αρχίζει να εξασθενεί, η άμορφη διάσταση —το φως της συνειδητότητας— μπορεί να λάμψει πιο εύκολα μέσα από τη μορφή που φθίνει.

Το εγώ γεννιέται όταν η αίσθηση του Είναι μας, το «Είμαστε», που είναι άμορφη συνείδηση, μπερδεύεται με τη μορφή. Αυτό είναι το νόημα της ταύτισης. Είναι η λήθη του Είναι, το πρωταρχικό σφάλμα, η ψευδαίσθηση της απόλυτης χωριστότητας που μετατρέπει την πραγματικότητα σε εφιάλτη.

Το εγώ είναι πάντα ταύτιση με τη μορφή· αναζητούμε τον εαυτό μας μέσα σε κάποια μορφή και έτσι τον χάνουμε. Οι μορφές δεν είναι μόνο υλικά αντικείμενα και φυσικά σώματα. Πιο θεμελιώδεις από τις εξωτερικές μορφές —τα πράγματα και τα σώματα— είναι οι μορφές σκέψης που αναδύονται αδιάκοπα στο πεδίο της συνείδησης.

Είμαστε ανθρώπινα όντα. Τι σημαίνει αυτό; Η κυριαρχία στη ζωή δεν είναι ζήτημα ελέγχου, αλλά εύρεσης ισορροπίας ανάμεσα στο ανθρώπινο και στο Είναι. Μητέρα, πατέρας, σύζυγος, νέοι, ηλικιωμένοι, οι ρόλοι που παίζουμε, οι λειτουργίες που επιτελούμε, ό,τι κι αν κάνουμε — όλα αυτά ανήκουν στην ανθρώπινη διάσταση. Έχουν τη θέση τους και χρειάζονται σεβασμό, αλλά από μόνα τους δεν επαρκούν για μια ολοκληρωμένη, ουσιαστική σχέση ή ζωή. Το ανθρώπινο από μόνο του δεν είναι ποτέ αρκετό, όσο κι αν προσπαθούμε ή όσα κι αν πετύχουμε.

Υπάρχει και το Είναι. Το βρίσκουμε στη σιωπηλή, άγρυπνη παρουσία της ίδιας της Συνειδητότητας — της Συνειδητότητας που είμαστε. Το ανθρώπινο είναι μορφή. Το Είναι είναι άμορφο. Δεν είναι ξεχωριστά, αλλά αλληλένδετα.

Όταν συνειδητοποιούμε την παροδικότητα όλων των μορφών, η προσκόλλησή μας σε αυτές μειώνεται και αποταυτιζόμαστε ως έναν βαθμό. Η αποκόλληση δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να απολαμβάνουμε τα καλά που προσφέρει ο κόσμος· αντιθέτως, τα απολαμβάνουμε περισσότερο. Όταν βλέπουμε και αποδεχόμαστε την παροδικότητα όλων των πραγμάτων και το αναπόφευκτο της αλλαγής, μπορούμε να χαρούμε τις απολαύσεις του κόσμου όσο διαρκούν, χωρίς φόβο απώλειας ή άγχος για το μέλλον. Όταν είμαστε αποστασιοποιημένοι, αποκτούμε ένα ανώτερο σημείο θέασης της ζωής μας, αντί να είμαστε παγιδευμένοι μέσα στα γεγονότα της.

«Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι», είπε ο Ιησούς, «διότι αυτών εστίν η βασιλεία των ουρανών». Τι σημαίνει «πτωχοί τω πνεύματι»; Χωρίς εσωτερικά βάρη, χωρίς ταυτίσεις. Ούτε με πράγματα ούτε με νοητικές έννοιες που περιέχουν αίσθηση εαυτού. Και τι είναι η «βασιλεία των ουρανών»; Η απλή αλλά βαθιά χαρά του Είναι, που είναι παρούσα όταν αφήνουμε τις ταυτίσεις και γινόμαστε «πτωχοί τω πνεύματι».

Πώς αφήνουμε την προσκόλληση στα πράγματα; Δεν χρειάζεται καν να προσπαθήσουμε — είναι αδύνατο. Η προσκόλληση πέφτει από μόνη της όταν παύουμε να αναζητούμε τον εαυτό μας μέσα στα πράγματα. Στο μεταξύ, αρκεί να έχουμε επίγνωση της προσκόλλησής μας. Κάποιες φορές δεν γνωρίζουμε ότι είμαστε προσκολλημένοι σε κάτι μέχρι να το χάσουμε ή να απειληθεί η απώλειά του. Αν τότε αναστατωθούμε ή αγχωθούμε, σημαίνει ότι υπήρχε προσκόλληση. Όταν όμως έχουμε επίγνωση ότι είμαστε ταυτισμένοι με κάτι, η ταύτιση δεν είναι πια απόλυτη.
«Είμαστε η επίγνωση που γνωρίζει ότι υπάρχει προσκόλληση». Αυτό είναι η αρχή της μεταμόρφωσης της συνείδησης.

Όταν συλλογιζόμαστε το αβυσσαλέο βάθος του διαστήματος ή ακούμε τη σιωπή τις πρώτες ώρες πριν την ανατολή, κάτι μέσα μας αντηχεί σαν αναγνώριση. Τότε νιώθουμε το απέραντο βάθος του χώρου ως δικό μας βάθος και γνωρίζουμε εκείνη την πολύτιμη, άμορφη σιωπή ως κάτι πιο βαθιά αληθινό από οτιδήποτε αποτελεί το περιεχόμενο της ζωής μας.

Η διπλή πραγματικότητα του σύμπαντος —τα πράγματα και ο χώρος, η «πραγματότητα» και το «μη-πράγμα»— είναι και δική μας πραγματικότητα. Μια υγιής, ισορροπημένη και καρποφόρα ανθρώπινη ζωή είναι ένας χορός ανάμεσα στις δύο διαστάσεις της πραγματικότητας: τη μορφή και τον χώρο. Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι τόσο ταυτισμένοι με τη διάσταση της μορφής —τις αισθήσεις, τις σκέψεις, τα συναισθήματα— ώστε το ζωτικό, κρυμμένο μισό να λείπει από τη ζωή τους. Η ταύτιση με τη μορφή τους κρατά παγιδευμένους στο εγώ.

Όπως ο χώρος επιτρέπει σε όλα τα πράγματα να υπάρχουν και όπως χωρίς τη σιωπή δεν θα υπήρχε ήχος, έτσι κι εμείς δεν θα υπήρχαμε χωρίς τη ζωτική άμορφη διάσταση που αποτελεί την ουσία του ποιοι είμαστε. Θα μπορούσαμε να την ονομάσουμε «Θεό», αν η λέξη δεν είχε τόσο παρερμηνευτεί. Προτιμότερο είναι να την ονομάζουμε Είναι. Το Είναι προηγείται της ύπαρξης. Η ύπαρξη είναι μορφή, περιεχόμενο, «αυτό που συμβαίνει». Η ύπαρξη είναι το προσκήνιο της ζωής· το Είναι είναι το υπόβαθρο.

Η συλλογική ασθένεια της ανθρωπότητας είναι ότι είμαστε τόσο απορροφημένοι από αυτό που συμβαίνει, τόσο υπνωτισμένοι από τον κόσμο των μεταβαλλόμενων μορφών, τόσο βυθισμένοι στο περιεχόμενο της ζωής μας, που έχουμε ξεχάσει την ουσία — αυτό που είναι πέρα από το περιεχόμενο, πέρα από τη μορφή, πέρα από τη σκέψη. Είμαστε τόσο απορροφημένοι από τον χρόνο, που έχουμε ξεχάσει την αιωνιότητα, την καταγωγή μας, το σπίτι μας, τον προορισμό μας. Η αιωνιότητα είναι η ζωντανή πραγματικότητα του ποιοι είμαστε.

Η θέα της ομορφιάς ενός λουλουδιού μπορεί να μας αφυπνίσει, έστω και στιγμιαία, στην ομορφιά που αποτελεί ουσιώδες μέρος του πιο εσωτερικού μας Είναι, της αληθινής μας φύσης. Η χαρά και η αγάπη είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με αυτήν την αναγνώριση. Τα λουλούδια μπορούν να γίνουν για εμάς εκφράσεις σε μορφή αυτού που είναι το πιο υψηλό, το πιο ιερό και τελικά άμορφο μέσα μας. Πιο εφήμερα, πιο αιθέρια και πιο λεπτεπίλεπτα από τα φυτά από τα οποία προκύπτουν, μοιάζουν με αγγελιοφόρους από έναν άλλο κόσμο, σαν γέφυρα ανάμεσα στον κόσμο των φυσικών μορφών και το άμορφο. Δεν φέρνουν μόνο ένα λεπτό και ευχάριστο άρωμα, αλλά και μια ευωδία από το βασίλειο του πνεύματος.

Όταν είμαστε σε εγρήγορση και παρατηρούμε ένα λουλούδι χωρίς να το ονομάζουμε νοητικά, γίνεται για εμάς ένα παράθυρο προς το άμορφο. Υπάρχει ένα εσωτερικό άνοιγμα, έστω και μικρό, προς την πνευματική διάσταση.

Όταν δεν παίζουμε ρόλους, σημαίνει ότι δεν υπάρχει εγώ σε αυτό που κάνουμε. Δεν υπάρχει δευτερεύουσα ατζέντα — προστασία ή ενίσχυση του εαυτού. Ως αποτέλεσμα, οι πράξεις μας έχουν πολύ μεγαλύτερη δύναμη. Είμαστε πλήρως παρόντες στην κατάσταση, γινόμαστε ένα με αυτήν. Δεν προσπαθούμε να είμαστε κάτι συγκεκριμένο. Είμαστε πιο δυνατοί και πιο αποτελεσματικοί όταν είμαστε ολοκληρωτικά ο εαυτός μας.

Το «πώς να είμαστε ο εαυτός μας;» είναι όμως λάθος ερώτημα, γιατί υπονοεί ότι πρέπει να κάνουμε κάτι για να είμαστε αυτό που ήδη είμαστε. Το «πώς» δεν έχει εφαρμογή εδώ. Αρκεί να σταματήσουμε να προσθέτουμε περιττό βάρος σε αυτό που ήδη είμαστε.

«Μα δεν ξέρουμε ποιοι είμαστε». Αν μπορούμε να είμαστε απόλυτα άνετοι με το να μην ξέρουμε ποιοι είμαστε, τότε αυτό που απομένει είναι αυτό που είμαστε — το Είναι πίσω από το ανθρώπινο, ένα πεδίο καθαρής δυναμικότητας, όχι κάτι ήδη ορισμένο.

Ας εγκαταλείψουμε τον ορισμό του εαυτού μας — προς εμάς ή προς τους άλλους. Δεν θα πεθάνουμε· θα ζωντανέψουμε. Και ας μην ανησυχούμε για το πώς μας ορίζουν οι άλλοι. Όταν μας ορίζουν, περιορίζουν τον εαυτό τους· είναι δικό τους ζήτημα. Σε κάθε μας αλληλεπίδραση, ας μην είμαστε πρωτίστως ένας ρόλος ή μια λειτουργία, αλλά ένα πεδίο συνειδητής Παρουσίας.

Όταν αντιδρούμε στη μορφή που παίρνει η ζωή αυτή τη στιγμή, όταν αντιμετωπίζουμε το Τώρα ως μέσο, εμπόδιο ή εχθρό, ενισχύουμε την ταύτισή μας με τη μορφή — το εγώ. Έτσι γεννιέται η αντιδραστικότητα. Τι είναι η αντιδραστικότητα; Εθισμός στην αντίδραση. Όσο πιο αντιδραστικοί είμαστε, τόσο περισσότερο μπλεκόμαστε με τη μορφή. Όσο πιο πολύ ταυτιζόμαστε με τη μορφή, τόσο πιο ισχυρό γίνεται το εγώ. Τότε το Είναι μας δεν λάμπει πια μέσα από τη μορφή — ή λάμπει ελάχιστα.

Μέσα από τη μη-αντίσταση στη μορφή, αυτό που μέσα μας είναι πέρα από τη μορφή αναδύεται ως μια περιεκτική Παρουσία, μια σιωπηλή δύναμη πολύ μεγαλύτερη από τη σύντομη μορφική μας ταυτότητα, το πρόσωπο. Είναι πιο βαθιά το ποιοι είμαστε από οτιδήποτε στον κόσμο της μορφής.

Όταν σκεφτόμαστε, νιώθουμε, αντιλαμβανόμαστε και βιώνουμε, η συνείδηση γεννιέται μέσα στη μορφή — μετενσαρκώνεται σε μια σκέψη, ένα συναίσθημα, μια αίσθηση, μια εμπειρία. Ο κύκλος των γεννήσεων από τον οποίο οι Βουδιστές επιθυμούν να εξέλθουν συμβαίνει αδιάκοπα, και μόνο σε αυτή τη στιγμή —μέσω της δύναμης του Τώρα— μπορούμε να εξέλθουμε από αυτόν. Μέσα από την πλήρη αποδοχή της μορφής του Τώρα, εσωτερικά ευθυγραμμιζόμαστε με τον χώρο, που είναι η ουσία του Τώρα. Μέσα από την αποδοχή γινόμαστε ευρύχωροι εσωτερικά. Ευθυγραμμισμένοι με τον χώρο και όχι με τη μορφή — αυτό φέρνει αληθινή προοπτική και ισορροπία στη ζωή μας.

Πιστεύουμε ότι η ευτυχία μας εξαρτάται από αυτό που συμβαίνει — δηλαδή από τη μορφή. Δεν συνειδητοποιούμε ότι αυτό που συμβαίνει είναι το πιο ασταθές πράγμα στο σύμπαν· αλλάζει συνεχώς. Βλέπουμε το παρόν είτε ως αλλοιωμένο από κάτι που συνέβη και δεν έπρεπε, είτε ως ελλιπές επειδή κάτι δεν συνέβη αλλά θα έπρεπε. Έτσι χάνουμε τη βαθύτερη τελειότητα που είναι εγγενής στη ζωή, μια τελειότητα που είναι ήδη εδώ, πέρα από το τι συμβαίνει ή δεν συμβαίνει, πέρα από τη μορφή. Ας αποδεχθούμε το παρόν και ας ανακαλύψουμε την τελειότητα που είναι βαθύτερη από κάθε μορφή και ανέγγιχτη από τον χρόνο.

Η χαρά του Είναι —η μόνη αληθινή ευτυχία— δεν μπορεί να έρθει σε εμάς μέσω οποιασδήποτε μορφής: κατοχής, επιτεύγματος, προσώπου ή γεγονότος, μέσω οτιδήποτε συμβαίνει. Δεν μπορεί να έρθει σε εμάς ποτέ. Αναβλύζει από την άμορφη διάσταση μέσα μας, από την ίδια τη συνείδηση, και έτσι είναι ένα με το ποιοι είμαστε.